Speeches recovered from the Conservative party’s online archive More…

Williams: The need for a national food strategy

Speech to the National Assembly for Wales.

"It seems that not a day has gone by in recent weeks when the rising cost of food and the challenges that that presents have not been mentioned in the news.

The Welsh Conservatives have called for this debate not because it is topical, but because a fundamental shift is under way in Welsh agriculture, which needs the right response from the Government if the industry is to be meet the new challenges that it presents.

We are happy to support amendment 4 tabled by the Liberal Democrats, because locally procured food is often the model of sustainable production and should be supported wherever possible. We will not, however, be supporting the remaining amendments.

I might add that the Government's amendment 1 conveniently glosses over the fact that its review of red tape was announced only after a Welsh Conservative took the lead on the issue in January.

Food inflation affects every household in Wales and most people will have noticed substantial increases in their monthly food bill. In just 12 months, the average shopping basket of essentials costs 15 per cent more.

The price of bread has gone up a fifth, and the price of pasta and butter has almost doubled. For Welsh households, this could not have come at a worse time, when the cost of everything else is also shooting up, from mortgage repayments to gas and electricity bills, even filling your motor car.

It is the people on fixed incomes who feel the squeeze the most. It is an important point worth stressing that Welsh farmers have not escaped the squeeze either. Welsh farming, by and large, is geared towards rearing sheep and cattle, for producing meat and milk, and markets that are good for the big grain producers in the south of England mean a higher cost of feed for most farmers in Wales.

Farmers must also deal with the rising costs of oil-based fertiliser. With the price of oil at a record high, nitrate fertilisers have gone from £140 a tonne to £360 a tonne in 12 months, while the global demand for phosphates and potash has seen their prices rise from £90 or £100 a tonne to £600 a tonne.

The cost of fuel, which Labour Governments and Gordon Brown have had a direct influence over, is also ramping up costs on the farm, and in distribution through the haulage industry. Despite the rising international demand for oil, the UK has some of the cheapest fuel in Europe—that is, before the Chancellor takes his double cut of more than three quarters of the price paid at the pump through duty and VAT; afterwards, it is among the most expensive in Europe.

Every time Gordon Brown has allowed the fuel duty to push the price at the pump higher, he has been driving up the cost of food and putting a double squeeze on any household running a car.

Every point in production and distribution is facing higher and higher costs, and it is impossible for these not to be passed on to the customer.

Eventually, higher prices will mean higher levels of production, but the industry will take longer to respond because it has been operating under such difficult conditions for the past decade, when farm-gate prices stagnated while supermarkets made excessive profits.

The industry has lost thousands of farmers, and those who are left have less money to invest in their businesses. Over the past year, the Competition Commission has pointed out how unsustainable many supermarket contracts were, passing on their retail costs to the farmers and bullying them into compliance when they objected.

This situation may be turning around thanks to shortages, but the damage has already been done. On top of that, Labour's tendency to gold-plate European Union regulations has left farmers with higher costs and a mountain of red tape.

That is why Welsh farmers now have to contend with the ridiculous animal transport regulations, where you must take a test to see whether you are fit to transport animals.

Animal transport regulations add cost with no real benefit. Nitrate vulnerable zones are being expanded without any basis in evidence, which may result in a substantial loss of productivity. On the horizon, we have electronic identification for sheep that will cost producers thousands of pounds, despite the fact that there is already full traceability under the current system.

The Welsh Assembly Government needs to realise that a fundamental change is under way, and that the end of the era of cheap food makes much of its agricultural policy obsolete. The absurd situation of paying farmers not to produce food has gone, thankfully.

That practice has been suspended, and no-one predicts that it will survive the common agricultural policy healthcheck. Similarly, consumer demand will inevitably mean that the argument that farmers should give up on food production to become glorified park wardens no longer holds any weight.

There will be commercial opportunities that simply were not there when agriculture was in the doldrums. The agri-environment schemes undoubtedly have a substantial and long-term future in Wales, but if these schemes are to survive and expand in the long term, they will have to be enhanced and their importance must be balanced against the necessity to produce more food.

The declining value of the pound against the euro will have an impact. However, it is wishful thinking to hope that that will match the dramatic changes that the market has seen, and will continue to see, in food prices. There is also a global obligation for Wales. The more that we produce here, the less pressure there is on developing countries, where people are being pushed back into poverty from which they have only recently escaped.

What the agriculture industry needs from the Government is a policy to help it meet the challenges and opportunities of this rapidly changing market. That is why we have called for a dedicated food production strategy to maximise food production alongside improvements to the environment.

It is no longer practical to treat food production as being ancillary to farmers' work. It is now, and will continue to be, the most important role that they carry out, and one at which they can excel if the Government lets them.

The industry has wanted the Government to take food security seriously for years. However, until now, that has fallen on deaf ears. Successive Labour Governments have stood by while thousands of farmers have left the industry.

Vast swathes of land have been taken out of food production. The end result is that, since 1995, the UK's ability to feed itself has been slashed by over a fifth and Britain is less than 60 per cent self-sufficient; it is dependent on shipping and flying in vast amounts of foreign food, at a massive environmental cost.

Increasing food production at home is the only sustainable option for Wales and the UK to meet their own needs. I hope that the coming years will see farmers appreciated once more for the essential work that they do to feed the nation and less like a political football for socialists, who have never understood or appreciated the countryside or how it works."

"Mae'n ymddangos nad oes diwrnod wedi mynd heibio yn ystod yr wythnosau diwethaf pan na chrybwyllwyd yn y newyddion gostau cynyddol bwyd a'r sialensiau a gyflwyna hynny.

Mae'r Ceidwadwyr Cymreig wedi galw am y ddadl hon nid oherwydd ei bod yn amserol, ond oherwydd bod newid sylfaenol yn mynd rhagddo ym maes amaethyddiaeth Cymru, newid y mae arno angen yr ymateb iawn gan y Llywodraeth os yw'r diwydiant yn mynd i fodloni'r sialensiau newydd y mae'n eu cyflwyno.

Yr ydym yn fodlon cefnogi gwelliant 4 a gyflwynodd y Democratiaid Rhyddfrydol, oherwydd bod bwyd wedi'i gaffael yn lleol yn fodel o gynhyrchu cynaliadwy a dylid ei gefnogi pryd bynnag y bydd hynny'n bosibl. Ni fyddwn, er hynny, yn cefnogi gweddill y gwelliannau. Hoffwn ychwanegu bod gwelliant 1 y Llywodraeth yn gyfleus iawn yn lliwio'r ffaith bod ei hadolygiad o fiwrocratiaeth ond wedi'i gyhoeddi ar ôl i un o'r Ceidwadwyr Cymreig gymryd yr awenau ar y mater ym mis Ionawr.

Mae chwyddiant bwyd yn effeithio ar bob aelwyd yng Nghymru a bydd y rhan fwyaf o bobl wedi sylwi ar gynnydd sylweddol yn eu bil bwyd misol. Mewn cwta 12 mis, mae'r fasged siopa arferol o hanfodion yn costio 15 y cant yn fwy.

Mae pris bara wedi codi un rhan o bump, ac mae pris pasta a menyn wedi dyblu bron. I aelwydydd Cymru, ni allai hyn fod wedi dod ar adeg waeth, pan mae cost popeth arall hefyd yn saethu ar i fyny, o ad-daliadau morgeisi i filiau nwy a thrydan, hyd yn oed llenwi'ch car.

Y bobl ar incwm sefydlog sy'n teimlo'r wasgfa waethaf. Mae'n bwynt pwysig gwerth ei bwysleisio nad yw ffermwyr Cymru wedi dianc rhag y wasgfa ychwaith. Mae ffermio yng Nghymru, drwyddo draw, wedi'i gymhwyso i fagu defaid a gwartheg, i gynhyrchu cig a llaeth, ac mae'r marchnadoedd sy'n dda i'r cynhyrchwyr grawn mawr yn ne Lloegr yn golygu costau porthiant uwch i'r rhan fwyaf o'r ffermwyr yng Nghymru.

Rhaid i ffermwyr hefyd ddelio â chostau cynyddol gwrtaith sy'n seiliedig ar olew. Gyda phris olew yn uwch nag erioed, mae gwrtaith nitradau wedi mynd o £140 y dunnell i £360 y dunnell mewn 12 mis, ac mae'r galw byd-eang am ffosffad a photash wedi peri i'w prisiau godi o £90 neu £100 y dunnell i £600 y dunnell.

Mae cost tanwydd, y bu gan Lywodraethau Llafur a Gordon Brown ddylanwad uniongyrchol drosto, hefyd yn codi costau ar y fferm, ac o ran dosbarthu drwy'r diwydiant cludiant. Er gwaethaf y galw rhyngwladol cynyddol am olew, mae gan y DU y tanwydd rhataf yn Ewrop—hynny yw, cyn i'r Canghellor gymryd ei gyfran ddwbl ef o dros dri chwarter y pris a delir wrth y pwmp drwy dreth a TAW; wedi hynny, mae ymysg y drutaf yn Ewrop.

Bob tro y mae Gordon Brown wedi caniatáu i'r dreth danwydd wthio'r pris wrth y pwmp yn uwch, mae'n gwthio cost bwyd i fyny ac yn rhoi gwasgfa ddwbl ar unrhyw aelwyd sy'n rhedeg car.

Mae pob rhan o gynhyrchu a dosbarthu yn wynebu costau uwch ac uwch, ac mae'n amhosibl i'r rhain beidio â chael eu trosglwyddo i'r cwsmer. Yn y pen draw, bydd prisiau uwch yn golygu lefelau cynhyrchu uwch, ond bydd y diwydiant yn cymryd mwy o amser i ymateb oherwydd y bu'n gweithredu dan amodau mor anodd am y degawd diwethaf, pan fu i brisiau gât y fferm farweiddio wrth i archfarchnadoedd wneud gormodedd o elw.

Mae'r diwydiant wedi colli miloedd o ffermwyr, ac mae gan y rheini sydd ar ôl lai o arian i'w fuddsoddi yn eu busnesau. Dros y flwyddyn diwethaf, mae'r Comisiwn Cystadleuaeth wedi tynnu sylw at ba mor anghynaliadwy oedd llawer o gontractau archfarchnadoedd, yn trosglwyddo'u costau adwerthu i'r ffermwyr ac yn eu bwlio i gydymffurfio pan wrthwynebent.

Mae'n bosibl bod y sefyllfa hon yn gwyrdroi diolch i brinderau, ond mae'r difrod eisoes wedi'i wneud. Yn ychwanegol at hynny, mae tueddiad Llafur i eurblatio rheoliadau'r Undeb Ewropeaidd wedi gadael ffermwyr gyda chostau uwch a mynydd o fiwrocratiaeth.

Dyna pam y mae'n rhaid i ffermwyr Cymru'n awr frwydro yn erbyn y rheoliadau chwerthinllyd ar gyfer cludo anifeiliaid, lle mae'n rhaid ichi sefyll prawf i weld a ydych yn addas i gludo anifeiliaid.

Mae rheoliadau cludo anifeiliaid yn ychwanegu cost heb ddim budd gwirioneddol. Mae parthau sy'n agored i nitradau'n cael eu hehangu heb unrhyw sail mewn tystiolaeth, a gallai hyn arwain at golled sylweddol mewn cynhyrchiant.

Ar y gorwel, mae gennym dagiau adnabod electronig i ddefaid a fydd yn costio miloedd o bunnoedd i gynhyrchwyr, er gwaethaf y ffaith bod modd olrhain y cynnyrch yn llwyr dan y system gyfredol.

Mae ar Lywodraeth Cynulliad Cymru angen sylweddoli bod newid sylfaenol yn mynd rhagddo, a bod diwedd cyfnod y bwyd rhad yn gwneud llawer o'i pholisïau amaethyddol yn anarferedig. Mae'r sefyllfa abs¿rd o dalu i ffermwyr am beidio â chynhyrchu bwyd wedi mynd, diolch am hynny.

Mae'r arfer hwnnw wedi cael ei roi heibio, ac nid oes neb yn rhagweld y bydd yn goroesi archwiliad iechyd y polisi amaethyddol cyffredinol. Yn yr un modd, mae'n anochel y bydd y galw o du cwsmeriaid yn golygu na fydd y ddadl y dylai ffermwyr roi'r gorau i gynhyrchu bwyd i fod yn ddim mwy na wardeiniaid parc yn dwyn unrhyw bwysau mwyach.

Bydd cyfleoedd masnachol nad oeddent yn bodoli pan oedd amaethyddiaeth mewn cyfnod anodd. Mae dyfodol sylweddol a hirdymor i'r cynlluniau amaeth-amgylcheddol yng Nghymru yn sicr, ond os yw'r cynlluniau hyn i oroesi ac ehangu yn y tymor hir, bydd yn rhaid eu gwella a rhaid pwyso a mesur eu pwysigrwydd yn erbyn y rheidrwydd i gynhyrchu mwy o fwyd.

Bydd y gostyngiad yng ngwerth y bunt o'i chymharu â'r ewro yn cael effaith. Fodd bynnag, dyheu ofer yw gobeithio y bydd hynny'n cyfateb i'r newidiadau dramatig y mae'r farchnad wedi'u gweld, ac y bydd yn parhau i'w gweld, ym mhrisiau bwyd. Mae rhwymedigaeth fyd-eang ar Gymru hefyd. Po fwyaf a gynhyrchwn yma, y lleiaf o bwysau sydd ar wledydd sy'n datblygu, lle mae pobl yn cael eu gwthio'n ôl i dlodi nad ydynt ond wedi dianc ohono'n ddiweddar.

Yr hyn y mae ar y diwydiant amaethyddiaeth ei angen gan y Llywodraeth yw polisi i'w helpu i gwrdd â sialensiau a chyfleoedd y farchnad hon sy'n newid yn gyflym. Dyna pam yr ydym wedi galw am strategaeth cynhyrchu bwyd bwrpasol i Gymru ochr yn ochr â gwelliannau i'r amgylchedd.

Nid yw mwyach yn ymarferol trin cynhyrchu bwyd fel rhywbeth atodol at waith ffermwyr. Dyma yn awr y rôl bwysicaf y maent yn ei chyflawni, ac felly y bydd yn parhau, ac mae'n rôl y gallant ragori ynddi os gwnaiff y Llywodraeth adael iddynt.

Mae'r diwydiant wedi bod am i'r Llywodraeth gymryd bwyd o ddifrif ers blynyddoedd. Fodd bynnag, tan yn awr, mae hynny wedi disgyn ar glustiau byddar. Mae un Llywodraeth Lafur ar ôl y llall wedi sefyll i'r naill ochr tra mae miloedd o ffermwyr wedi gadael y diwydiant. Rhoddwyd y gorau i gynhyrchu bwyd ar ddarnau enfawr o dir. Canlyniad hynny, er 1995, yw bod gallu'r DU i fwydo ei hun wedi cael ei dorri o un rhan o bump ac mae Prydain lai na 60 y cant yn hunangynhaliol; mae'n ddibynnol ar gludo cyfeintiau aruthrol o fwyd tramor i'r wlad ar longau ac awyrennau, am gost amgylcheddol enfawr.

Cynyddu cynhyrchiant bwyd gartref yw'r unig opsiwn cynaliadwy i Gymru a'r DU i ddiwallu eu hanghenion eu hunain. Gobeithiaf y bydd y blynyddoedd i ddod yn gweld ffermwyr yn cael eu gwerthfawrogi unwaith yn rhagor yn fwy am y gwaith hanfodol a wnânt i fwydo'r genedl ac yn llai fel pêl-droed wleidyddol i sosialwyr, nad ydynt erioed wedi deall na gwerthfawrogi cefn gwlad a'r ffordd y mae'n gweithio."

Keyboard shortcuts

j previous speech k next speech