Speeches recovered from the Conservative party’s online archive More…

Ramsay: Labour-Plaid Cymru has shortchanged local government in Wales

Speech to the National Assembly for Wales.

"I am pleased to have the opportunity to open this debate, which has been made sadly necessary by the recent publication of the Labour-Plaid Government's draft budget for local government and, specifically, the appalling settlement that that budget represents for local government and all those who deliver local services across Wales.

The Minister's written statement last Wednesday announced that the overall settlement to local government for the coming year would be in the region of three per cent. However, as was revealed later in the statement, this figure included specific grants on top of the revenue support grant, and the reality of the situation was that the average uplift in the RSG is 2.3 per cent.

Understandably, this has been met with a mixture of anxiety and derision by council leaders across Wales and all those who work tirelessly in local authorities to deliver the very best services, often within the tightest budget constraints.

The Minister spoke of the settlement being bolstered by hypothecation and ring-fenced funding. In fact, we welcome certain elements of this, such as additional funding for affordable housing and school building repairs. We recognise that the additional money is badly needed.

Those of us who deal with, and have been involved in, local government know only too well that the revenue support grant may not be the only source of income for local authorities. However, it is by far the largest source of income and it is variations in the RSG level that have the biggest impact on the resources available for local services.

In his statement of 6 November, the Minister for Finance and Public Service Delivery did not seem to appreciate the following key factor in determining the level of council tax, which is ultimately levied by a local authority: the lower the revenue support grant, the higher the council tax to be levied.

The 2.3 per cent figure represents a cut of 0.5 per cent on last year when you consider inflation. All criticisms of the settlement aside, compliments must go to the artistic licence of the Government's press office. Someone imaginatively used the title, 'A fair deal for local government'.

I can think of many ways to describe this settlement—many of which I will not repeat here—but 'a fair deal' would be low down on my list. However, I am not without an appreciation of irony.

The average settlement is bad enough and those authorities lucky enough to receive even that are set to face tough times. In reality, many authorities will receive even less than the 2.3 per cent baseline, and some will receive substantially less than this figure. I know that the variation between areas is due to a multitude of complicated factors.

I had this discussion during a meeting with the Minister prior to releasing the statement. I have some sympathy with the Minister in trying to calculate and explain the workings of the local government formula used. Nonetheless, that formula has resulted in far more losers than winners. There are no less than 13 losers in this settlement, who will receive the average or less, while only nine can class themselves as winners. However, I use the term 'winners' advisedly.

Blaenau Gwent, Newport and Gwynedd are all below the 2 per cent mark, while Conwy and Anglesey are in the bottom three. Powys County Council is yet again at the bottom of the heap, with a meagre 1 per cent, which is 1.7 per cent below the Assembly Government's own inflation estimate of 2.7 per cent.

This is a truly dreadful settlement and—arguments about sparsity and depopulation aside, which we have to deal with—one which the Assembly Government must find incredibly difficult to justify privately and publicly. I suppose that the Government may say that we, the opposition, would say that. It is not just the opposition that is making these arguments. Almost every sector involved in local government is crying out about this.

The local government settlement figure will make it impossible for councils to maintain vital front-line services without making cuts. Those are not my words but those of the Councillor Derek Vaughan, the leader of the Welsh Local Government Association.

He has also said that 'Every council across Wales wants to protect their front-line services and their main concern is to minimise the impact on the public. The draft budget will not allow us to do that'.

It is as simple as that.

The WLGA has been accused of scaremongering by talking about increases in council tax in the region of 8 to 10 per cent, but it is clear that we are bound to see sharp increases in council tax across Wales as well as possible job losses and cuts to key front-line services in relation to schools, roads and social care.

When you consider that the local authority wage settlement negotiated nationally with the unions and local government employers is in the region of 2.5 per cent for the coming year, you realise how tight things will get in local government, particularly when you consider that the wage settlement was based on the need to play catch up as a result of previously inadequate settlements.

I was staggered by the Minister's suggestion that councils should be looking to their reserves to make up any shortfalls—the very reserves which, until now, the Assembly Government has been advising local authorities to maintain.

As Councillor Meryl Gravell, the WLGA spokesperson for social services, has said, increases in the revenue settlement will not cover inflationary costs and depart from agreed pressures identified jointly with the Assembly Government.

It is clear that this budget is about shifting the burden onto the council tax payer. By doing so, the Assembly Government is using council tax as a stealth tax, and it seems happy to do that. The settlement is not only inadequate, but it is ultimately, in its negligence, an attack on the most vulnerable people of Wales that it would claim to protect.

We need to see a better deal for local government. I am sure that there are those in local authorities who, despite publication of the draft budget, would be looking for substantially more help in the months to come.

With regard to the amendment, I would reinforce the fact that this motion relates specifically to the unfairness of the local government settlement and the effect of that settlement on local services and council tax levels. That is why we will not support the amendment tabled by the Liberal Democrats, as we feel that, in its final point, it confuses two different issues.

The settlement is, quite simply, the worst for local government in recent times. It represents a scandalous betrayal of local government. It shows a scandalous disregard for the needs of local authorities, and a breathtakingly blatant disregard for the people of Wales, who will end up footing the bill for this settlement in the form of above-inflation council tax increases.

It is the antithesis of what it has been heralded as in a rather glib press release. It is an unfair deal for local services, and I urge every Assembly Member present to put the interests of the people of Wales first by voting for this motion."

"Yr wyf yn falch o gael y cyfle i agor y ddadl hon, sydd, gwaetha'r modd, yn angenrheidiol oherwydd i gyllideb ddrafft y Llywodraeth Lafur-Plaid ar gyfer llywodraeth leol gael ei chyhoeddi'n ddiweddar ac, yn benodol, y setliad ofnadwy a geir yn y gyllideb honno ar gyfer llywodraeth leol a phawb sy'n darparu gwasanaethau lleol ar draws Cymru.

Cyhoeddodd datganiad ysgrifenedig y Gweinidog ddydd Mercher diwethaf y byddai'r setliad cyfan i lywodraeth leol ar gyfer y flwyddyn i ddod oddeutu tri y cant. Fodd bynnag, fel y datgelwyd ymhellach ymlaen yn y datganiad, yr oedd y ffigur hwn yn cynnwys grantiau penodol ar ben y grant cynnal refeniw, a'r sefyllfa wirioneddol oedd fod y codiad cyfartalog yn y grant cynnal refeniw yn 2.3 y cant. Yn ddealladwy, ymatebwyd i hyn gyda chymysgedd o bryder a gwatwar gan arweinwyr cynghorau ar draws Cymru, a phawb sy'n gweithio'n ddiflino mewn awdurdodau lleol i gyflawni'r gwasanaethau gorau, yn aml o fewn cyfyngiadau cyllidebol tyn.

Siaradodd y Gweinidog am y setliad yn cael ei ategu gan neilltuo cyllid ac ariannu neilltuedig. Mewn gwirionedd, yr ydym yn croesawu rhai elfennau yn hyn, megis arian ychwanegol a thai fforddiadwy ac atgyweirio adeiladau ysgolion. Yr ydym yn cydnabod bod gwir angen yr arian ychwanegol.

Mae'r rhai hynny ohonom sy'n ymdrin â llywodraeth leol, ac sydd wedi bod yn ymwneud â hi, yn gwybod yn iawn nad y grant cynnal refeniw o bosibl yw'r unig ffynhonnell incwm i awdurdodau lleol. Fodd bynnag, dyma'r ffynhonnell incwm fwyaf o bell ffordd ac amrywiadau yn y grant cynnal refeniw sy'n cael yr effaith fwyaf ar yr adnoddau sydd ar gael ar gyfer gwasanaethau lleol.

Yn ei ddatganiad ar 6 Tachwedd, nid oedd y Gweinidog dros Gyllid a Chyflenwi Gwasanaethau Cyhoeddus fel petai'n gwerthfawrogi'r ffactor allweddol a ganlyn wrth bennu gwerth y dreth gyngor, sy'n cael ei chodi yn y bôn gan awdurdod lleol: po isaf yw'r grant cynnal refeniw, po uchaf y dreth gyngor a godir.

Mae'r ffigur o 2.3 y cant yn ostyngiad o 0.5 y cant ers y llynedd gan ystyried chwyddiant. Gan roi pob beirniadaeth ar y setliad o'r neilltu, rhaid llongyfarch swyddfa'r wasg y Llywodraeth ar ei defnydd o ryddid artistig. Defnyddiodd rhywun y teitl llawn dychymyg, 'Bargen deg i lywodraeth leol'. Gallaf feddwl am sawl ffordd o ddisgrifio'r setliad hwn—er na allwn ddefnyddio pob un ohonynt yma—ond byddai 'bargen deg' yn isel iawn ar fy rhestr. Fodd bynnag, yr wyf yn gwerthfawrogi eironi.

Mae'r setliad cyfartalog yn ddigon drwg ac mae'r awdurdodau hynny sy'n ddigon ffodus i gael hynny hyd yn oed yn debygol o wynebu amser caled. Mewn gwirionedd, bydd llawer o awdurdodau'n cael llai hyd yn oed na'r llinell sylfaen o 2.3 y cant, a bydd rhai'n cael llawer llai na'r ffigur hwn.

Gwn fod yr amrywiadau rhwng gwahanol ardaloedd yn cael eu hachosi gan nifer o ffactorau cymhleth. Cefais y drafodaeth hon mewn cyfarfod gyda'r Gweinidog cyn rhyddhau'r datganiad. Mae gennyf rywfaint o gydymdeimlad â'r Gweinidog sy'n ceisio cyfrifo ac egluro sut y mae'r fformiwla llywodraeth leol a ddefnyddiwyd yn gweithio.

Er hynny, mae'r fformiwla honno wedi golygu bod llawer mwy o awdurdodau ar eu colled nag sydd ar eu hennill. Bydd cynifer â 13 o awdurdodau ar eu colled o ganlyniad i'r setliad hwn, yn cael y swm cyfartalog neu lai, a dim ond naw a all ystyried eu bod ar eu hennill. Fodd bynnag, yr wyf yn defnyddio'r term 'ennill' yn ofalus.

Mae Blaenau Gwent, Casnewydd a Gwynedd i gyd o dan y marc 2 y cant, ac mae Conwy ac Ynys Môn ymhlith y tri isaf. Mae Cyngor Sir Powys unwaith eto ar waelod y rhestr, â dim ond 1 y cant, sydd 1.7 y cant yn is nag amcangyfrif chwyddiant y Cynulliad ei hun o 2.7 y cant.

Mae hwn yn setliad gwirioneddol wael—a chan roi'r dadleuon ynglyn â theneurwydd poblogaeth a diboblogi, y mae'n rhaid inni ymdrin â hwy, o'r neilltu—mae'n rhaid ei bod yn anodd iawn i Lywodraeth y Cynulliad ei gyfiawnhau'n breifat ac yn gyhoeddus.

Tybiaf y bydd y Llywodraeth o bosibl yn dweud y byddem ni, y gwrthbleidiau, yn dweud hynny. Nid y gwrthbleidiau'n unig sy'n cyflwyno'r dadleuon hyn. Mae bron pob sector sy'n ymwneud â llywodraeth leol yn codi'i lais ynglyn â hyn.

Bydd swm y setliad llywodraeth leol yn golygu y bydd yn amhosibl i gynghorau gadw gwasanaethau rheng flaen hanfodol heb wneud toriadau. Nid fy ngeiriau i yw'r rhain ond geiriau'r Cynghorydd Derek Vaughan, arweinydd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. Dywedodd hefyd bod

pob cyngor yng Nghymru eisiau diogelu'i wasanaethau rheng flaen a'r prif beth y maent am ei wneud yw lleihau'r effaith ar y cyhoedd. Ni fydd y gyllideb ddrafft yn caniatáu inni wneud hynny.

Mae mor syml â hynny.

Cyhuddwyd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru o godi bwganod drwy siarad am gynnydd o 8 i 10 y cant yn y dreth gyngor, ond mae'n amlwg ein bod yn siwr o weld cynnydd sylweddol yn y dreth gyngor ledled Cymru yn ogystal â'r posibilrwydd o golli swyddi a thoriadau mewn gwasanaethau rheng flaen allweddol sy'n ymwneud ag ysgolion, ffyrdd a gofal cymdeithasol.

Pan ydych yn ystyried bod setliad cyflog yr awdurdodau lleol a drafodwyd yn genedlaethol gyda'r undebau a chyflogwyr llywodraeth leol oddeutu 2.5 y cant ar gyfer y flwyddyn sydd i ddod, yr ydych yn sylweddoli pa mor anodd y bydd pethau i lywodraeth leol, yn enwedig ac ystyried bod y setliad cyflog yn seiliedig ar yr angen i ennill tir o ganlyniad i setliadau annigonol blaenorol.

Yr oeddwn yn synnu at awgrym y Gweinidog y dylai cynghorau ddefnyddio'u cronfeydd wrth gefn i wneud iawn am unrhyw ddiffygion—yr union gronfeydd wrth gefn y mae Llywodraeth y Cynulliad, hyd yn hyn, wedi bod yn cynghori awdurdodau lleol i'w cadw.

Fel y dywedodd y Cynghorydd Meryl Gravell, llefarydd Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru dros wasanaethau cymdeithasol, ni fydd cynnydd yn y setliad refeniw yn talu costau chwyddiant nac yn cael gwared ar bwysau cytunedig a nodwyd ar y cyd â Llywodraeth y Cynulliad.

Mae'n amlwg bod y gyllideb hon yn ymwneud â throsglwyddo'r baich i'r bobl sy'n talu'r dreth gyngor. Drwy wneud hynny, mae Llywodraeth y Cynulliad yn defnyddio'r dreth gyngor fel treth lechwraidd, ac mae'n ymddangos ei bod yn fodlon gwneud hynny.

Mae'r setliad yn annigonol, ac mae hefyd yn y bôn, oherwydd ei esgeulustod, yn ymosodiad ar y bobl fwyaf agored i niwed sydd yng Nghymru, y bobl hynny y byddai'n honni ei fod yn eu hamddiffyn.

Mae arnom angen gwell bargen i lywodraeth leol. Yr wyf yn siwr bod rhai mewn awdurdodau lleol a fyddai, er bod y gyllideb ddrafft wedi'i chyhoeddi, yn awyddus i weld llawer mwy o gymorth yn ystod y misoedd sydd i ddod.

O ran y gwelliant, byddwn yn ategu'r ffaith bod y cynnig hwn yn ymwneud yn benodol ag annhegwch y setliad ar gyfer llywodraeth leol ac effaith y setliad hwnnw ar wasanaethau lleol ac ar y dreth gyngor. Dyna pam na fyddwn yn cefnogi'r gwelliant a gyflwynwyd gan y Democratiaid Rhyddfrydol, oherwydd teimlwn ei fod, yn ei bwynt olaf, yn cymysgu dau fater gwahanol.

Y setliad, yn syml iawn, yw'r setliad gwaethaf i lywodraeth leol yn y cyfnod diweddar. Mae'n bradychu llywodraeth leol mewn modd cywilyddus. Mae'n dangos diffyg ystyriaeth gywilyddus o anghenion awdurdodau lleol, a diffyg ystyriaeth amlwg iawn o bobl Cymru, a fydd yn gorfod talu am y setliad hwn yn y diwedd drwy gynnydd uwch na chwyddiant yn y dreth gyngor.

Mae'n hollol groes i'r hyn yr honnwyd ei fod yn ei wneud mewn datganiad braidd yn ysgafn i'r wasg. Mae'n fargen annheg i wasanaethau lleol, ac yr wyf yn annog pob Aelod Cynulliad sy'n bresennol i roi buddiannau pobl Cymru'n gyntaf drwy bleidleisio o blaid y cynnig hwn."

Keyboard shortcuts

j previous speech k next speech