Speeches recovered from the Conservative party’s online archive More…

Burns: Teenagers deserve respect and support

Speech to the National Assembly for Wales.

"First, allow me to tell you what this debate is not about. It is not about specifics such as child poverty in Wales. Organisations such as Barnardo's Cymru are far more knowledgeable, experienced and eloquent than I am. It is not about looked-after children. It is not about party politics.

I will not stand here and say that this issue is down to Labour, Plaid, the Liberal Democrats or even the Conservatives, because we are talking about the marginalisation of young people, and it is we who marginalise them: the society of adults.

I believe that one of the greatest dangers facing our society today is this subject. Who today would want to be a 'kid'? Or are they young adults?

What exactly are they, these 16 to 18-year-old hybrids that are treated as neither the one thing, as children with the freedoms and acceptance that we should give them, nor the other, as adults with the responsibilities and rights that that brings?

I am not just talking about the tough-looking, low-slung-trouser-wearing, knife-wielding young men whose image our minds inevitably leap to when we start talking about youth; I am talking about the average boys and girls, the sixth formers, the apprentices, and the youngsters in work who are paying taxes and earning their way. I am talking about the ones with dreams and hopes and plans, as well as the ones without them.

All these individuals are, in my opinion, growing up in a society and a culture that has a negative view of young people. They are a pain in the posterior. They crowd the pavements and brush rudely past older people. They just loiter. They cause trouble on buses, and, of course, they are always drunk—and all that does not even cover the knife-wielding angry brigade.

Any group of pimply, mean-looking boys with the sloppy uniform of the don't-care mob exiting a pub, nightclub or even a coffee bar will cause many people to cross to the other side of the road or to scurry past, eyes averted. We are in danger of saying to our youth, 'You are monsters', and I believe that they will eventually reply, 'If you think that we are monsters, monsters we will be'.

Are you aware that 71 per cent of all media stories about young people are negative, that a third of all articles about young people are about crime, and that three out of every 10 adults think that young people loitering is a 'major' problem in their neighbourhood? In return, young people feel more alienated.

A staggering 98 per cent of young people believe that the papers portray them as anti-social. We are talking about your sons and daughters, your grandchildren, and your nephews and nieces. They are part of the 98 per cent who feel so very alienated.

Of course, there are known and often-cited problems with children and young people. Children in the UK currently have the worst mental health record ever and the highest level of teenage pregnancies.

They are increasingly self-harming—what a dreadful thing. Levels of alcohol and drug abuse are up. Delinquency is up, and there are increasing violent tendencies among our teenagers. Too many children start school unprepared for learning, and too many leave without basic skills. They cannot read or add up properly, and they have not absorbed simple social skills.

Too many kids grow up in bed-and-breakfast accommodation or on the street, and lead dispossessed lives. Too many come from homes where the parent figure is disinterested, and they are left to their own devices. But no-one's kids are like that, are they?

That is what many of the accused parents would say. If not, why is it that so many mainstream young people are not just apolitical but are totally turned off by politics, government and authority? Why do they feel disenfranchised? Why are they so angry, and why do they feel as though they are being got at?

Some of it is to do with the fact that, if you are 16, 17 or 18 years old, it is a time of great insecurity, of raging hormones and of enormous pressure. These people are not yet formed and yet they have to perform, get the results and plot out their lives. They are learning about relationships and seeking to be heard. They have lists of responsibilities but no rights.

Young people can get married aged 16 but cannot celebrate their own wedding with a drink of champagne. They can fight for our country in a theatre of war at 17, but be banned from a bus because they are younger than 18.

Above all, they can pay taxes and work long hard hours for two years before they are allowed to put their cross in a box. They care about their lives, their families and their mates, but they are totally disenfranchised by a society that notices that they are no longer a child, but refuses to recognise them as an adult.

We also refuse to accord them any respect, but respect is what we demand from them. 'Teenager' is becoming a pejorative word.

If we were to ban a black person, a Muslim, a homosexual or a woman from a bus simply because they were black, a Muslim, a homosexual or a woman, there would be an outcry that would reverberate from here to Big Ben and beyond. However, banning every person under the age of 18 is okay, because they are invisible—they do not count. Have we stepped back in time? What kind of an example is that to set? Where is the societal care that we should be demonstrating?

As an Assembly Member, in just the past six months, I have met hundreds of people in this age bracket. To a greater or lesser degree, their pot of frustration and disillusionment is boiling. Most of these young adults are not going to be the criminals of the future, but I use the word 'disillusioned' advisedly.

When I was their age, the world was my oyster: we would stay up late in the night righting the wrongs of the world, and we looked forward to being a part of it all. Many of today's young people are looking to lead lives away from the main stream, to not be involved in society, because they see our society as a poor place in which to be. They do not want to be a part of our rat race. They do not want to be one of our hamsters on the wheel. Many are furious about the destruction of the planet that they are to inherit.

Many say that politics is a bad place in which to be, that those who govern are corrupt or inept, that politics has nothing to do with them and that it is just for sad geeks or the self-serving.

They feel that any changes that they could effect are minimal and that we do not care. For many mainstream children, great is their disillusionment. Today's disillusioned young adult will, more often than not, turn into tomorrow's excluded adult. That means that they will not play a role in our political process.

Therefore, one of the greatest challenges of my job as an Assembly Member is to highlight this real and present threat to our society. If we carry on marginalising our normal, rank and file, mainstream young people, they will eventually come to believe that they have no role to play in the decision-making of the main stream.

They will opt out of the future, and our country will then be abandoned. We all know that nature abhors a vacuum. We will be abandoned to the driven minorities with their own tightly focused agendas. I urge you all to consider this issue, because we must put down our marker and make a stand for all of our futures, for the future of our society, and for the future of our children."

"Yn gyntaf, gadewch imi ddweud wrthych beth y mae'r ddadl hon yn ymwneud ag ef. Nid yw'n ymwneud â phethau penodol megis tlodi plant yng Nghymru. Mae sefydliadau fel Barnardo's Cymru yn llawer mwy gwybodus, profiadol a huawdl na mi. Nid yw'n ymwneud â phlant sy'n derbyn gofal.

Nid yw'n ymwneud â gwleidyddiaeth plaid. Ni safaf yma a dweud bod Llafur, Plaid, y Democratiaid Rhyddfrydol na hyd yn oed y Ceidwadwyr ar fai am hyn, gan mai sôn am ymyleiddio pobl ifanc ydym, a ni sy'n eu hymyleiddio: cymdeithas yr oedolion.

Credaf mai'r pwnc hwn yw un o'r peryglon mwyaf sy'n wynebu ein cymdeithas heddiw. Pwy heddiw a fyddai eisiau bod yn 'blentyn'? Neu ai oedolion ifanc ydyn nhw? Beth yn union yw'r bobl 16 - 18 oed hyn? Ni chânt eu trin fel y naill beth na'r llall. Ni chânt eu trin fel plant a chael y rhyddid a'r goddefgarwch y dylent eu cael, nac ychwaith fel oedolion, a'r cyfrifoldebau a'r hawliau a ddaw yn sgîl hynny.

Nid siarad yn unig yr wyf am y dynion ifanc caled eu golwg, â'u trowsus yn eistedd yn isel a chyllell yn eu llaw, sef y darlun anochel a ddaw i'n meddwl ar unwaith wrth inni ddechrau sôn am bobl ifanc; sôn yr ydwyf am y bechgyn a'r merched cyffredin hynny, y disgyblion chweched dosbarth, y prentisiaid, a'r bobl ifanc mewn gwaith sy'n talu trethi ac yn ennill eu bara menyn.

Sôn yr ydwyf am y rhai sydd â breuddwydion a gobeithion a chynlluniau, yn ogystal â'r rhai sydd hebddynt. Yn fy marn i, mae'r holl unigolion hyn yn tyfu mewn cymdeithas a diwylliant sydd â barn negyddol am bobl ifanc. Maent yn boen yn y pen-ôl. Maent yn tyrru ar y palmentydd ac yn gwthio'n ddigywilydd heibio i bobl hyn. Dim ond loetran a wnânt.

Maent yn achosi trwbl ar fysiau ac, wrth gwrs, maent yn feddw o hyd—a hynny heb sôn am criw dig â'u cyllyll. Bydd unrhyw griw di-hid o fechgyn plorynnog, milain eu golwg a blêr eu gwisg sy'n gadael tafarn, clwb nos neu hyd yn oed far coffi, yn peri i lawer o bobl groesi i ochr arall y ffordd neu ruthro heibio, gan osgoi edrych arnynt. Yr ydym yn bygwth dweud wrth ein hieuenctid, 'Angenfilod ydych chi', a chredaf y byddant yn ateb yn y pen draw, 'Os ydych chi'n credu mai angenfilod ydym, dyna beth fyddwn ni'.

A wyddoch fod 71 y cant o bob stori yn y cyfryngau am bobl ifanc yn negyddol, bod un o bob tair erthygl am bobl ifanc yn ymwneud â throseddu, a bod tri o bob 10 oedolyn yn credu bod pobl ifanc yn loetran yn broblem 'fawr' yn eu cymdogaeth? Canlyniad hyn yw bod pobl ifanc yn teimlo eu bod yn cael eu dieithrio fwyfwy.

Mae 98 y cant o bobl ifanc, nifer anhygoel, yn credu bod y papurau'n eu portreadu'n wrthgymdeithasol. Sôn yr ydym am eich meibion a'ch merched, eich wyrion a'ch wyresau, a'ch neiaint a'ch nithoedd. Maent yn rhan o'r 98 y cant sy'n teimlo eu bod wedi'u dieithrio i'r graddau hyn.

Wrth reswm, mae problemau gyda phlant a phobl ifanc a'r rheini'n hysbys ac yn cael eu crybwyll yn aml. Ar hyn o bryd, gan blant yn y DU y mae'r record iechyd meddwl waethaf erioed a'r lefel beichiogrwydd uchaf y ymhlith pobl ifanc yn eu harddegau. Maent yn niweidio'u hunain yn fwriadol fwyfwy—dyna beth ofnadwy.

Mae lefelau camddefnyddio alcohol a chyffuriau wedi cynyddu. Mae troseddu ar gynnydd, a hefyd dueddiadau treisgar ymhlith ein pobl ifanc sydd yn eu harddegau. Mae gormod o blant yn dechrau'r ysgol heb fod yn barod i ddysgu, ac mae gormod yn gadael heb sgiliau sylfaenol. Ni allant na darllen nac adio'n iawn, ac nid ydynt wedi dysgu sgiliau cymdeithasol syml.

Mae gormod o blant yn tyfu mewn llety gwely a brecwast neu ar y stryd, ac yn byw bywydau heb freintiau. Daw gormod o gartrefi lle nad oes gan y sawl sy'n eu magu ddiddordeb ynddynt, ac maent yn cael eu gadael i wneud fel y mynnant. Ond nid yw plant neb fel hynny, ydyn nhw? Dyna y byddai llawer o'r rhieni a gyhuddir yn ei ddweud.

Os felly, pam mae cynifer o bobl ifanc y brif ffrwd nid yn unig yn anwleidyddol ond bod yn gas ganddynt wleidyddiaeth, llywodraeth ac awdurdod? Pam y maent yn teimlo'n ddi-fraint? Pam y maent mor ddig, a pham y maent yn teimlo bod pawb a'u cyllell ynddynt? Mae rhywfaint ohono'n ymwneud â'r ffaith, os ydych yn 16, 17 neu'n 18 oed, ei bod yn adeg o ansicrwydd mawr, hormonau cynddeiriog a phwysau enfawr.

Nid yw'r bobl hyn wedi ffurfio'n llawn ac eto mae'n rhaid iddynt berfformio, cael y canlyniadau a chynllunio pob cam o'u bywydau. Maent yn dysgu am berthynas pobl â'i gilydd ac yn ceisio cael eu clywed. Mae ganddynt restri o gyfrifoldebau ond dim hawliau.

Gall pobl ifanc briodi yn 16 oed ond ni allant ddathlu eu priodas eu hunain â diod o siampên. Gallant ymladd dros ein gwlad mewn theatr ryfel yn 17, ond cânt eu gwahardd rhag teithio ar fws am eu bod dan 18 oed. Yn anad dim, gallant dalu trethi a gweithio oriau caled hir am ddwy flynedd cyn y caniateir iddynt roi eu croes mewn blwch.

Maent yn poeni am eu bywydau, eu teuluoedd a'u ffrindiau, ond maent yn cael eu difreinio'n llwyr gan gymdeithas sy'n sylwi nad ydynt yn blant rhagor, ond eto'n gwrthod cydnabod eu bod yn oedolion. Gwrthodwn hefyd roi unrhyw barch iddynt, ond parch yw'r hyn a fynnwn ganddynt hwy. Mae'r gair 'arddegau' bron iawn yn rheg.

Pe baem yn gwahardd rhywun du, Mwslim, dyn hoyw neu fenyw rhag teithio fws am y rheswm syml eu bod yn ddu, yn Fwslim, yn hoyw neu'n fenyw, byddai protest a fyddai'n diasbedain o'r fan hon i Big Ben a'r tu hwnt.

Fodd bynnag, mae'n iawn gwahardd pawb o dan 18 oed, gan eu bod yn anweledig—nid ydynt yn cyfrif. A ydym wedi camu'n ôl i'r oes o'r blaen? Pa fath o esiampl yw honno i'w rhoi? Ble mae'r gofal cymdeithasol y dylem fod yn ei arddangos?

Fel Aelod o'r Cynulliad, yn y chwe mis diwethaf yn unig, yr wyf wedi cyfarfod â channoedd o bobl yn y grwp oedran hwn. I raddau mwy ac i raddau llai, mae eu crochan llawn rhwystredigaeth a dadrithiad yn berwi drosodd. Nid yw'r rhan fwyaf o'r oedolion ifanc hyn yn mynd i fod yn droseddwyr y dyfodol, ond defnyddiaf y gair 'dadrithiad' yn ofalus.

Pan oeddwn i yr un oedran â hwy, yr oedd y byd yn eiddo imi: byddem yn aros ar ein traed yn hwyr yn y nos yn rhoi'r byd yn ei le, ac yr oeddem yn edrych ymlaen at fod yn rhan o'r cyfan. Mae llawer o bobl ifanc heddiw a'u bryd ar fyw y tu allan i'r brif ffrwd, peidio â bod yn rhan o gymdeithas, gan eu bod yn ystyried ein cymdeithas yn lle gwael i fod. Nid ydynt am fod yn rhan o'n ras fawr. Nid ydynt am fod yn un o'n bochdewion ar yr olwyn. Mae llawer yn gynddeiriog bod y blaned y byddant yn ei hetifeddu'n cael ei dinistrio.

Dywed llawer bod gwleidyddiaeth yn fyd drwg, bod y rheini sy'n llywodraethu'n llygredig neu'n analluog, nad oes a wnelo gwleidyddiaeth ddim â hwy ac mai ar gyfer adynod trist neu bobl sydd â'u bryd ar wella'u byd eu hunain yn unig ydyw.

Maent yn teimlo mai ychydig o ddylanwad y gallent ei gael o ran newid pethau ac nad oes ots gennym. Mawr yw dadrithiad llawer o blant y brif ffrwd. Yn amlach na pheidio, bydd oedolyn ifanc sydd wedi'i ddadrithio heddiw yn troi'n oedolyn sydd wedi'i allgáu yfory. Golyga hynny na fyddant yn chwarae rhan yn ein proses wleidyddol.

Felly, un o heriau mwyaf fy swydd fel Aelod o'r Cynulliad yw amlygu'r bygythiad gwirioneddol i'n cymdeithas heddiw. Os parhawn i ymyleiddio pobl ifanc normal, gyffredin y brif ffrwd, byddant yn credu yn y pen draw nad oes ganddynt ran o gwbl i'w chwarae ym mhenderfyniadau'r brif ffrwd. Byddant yn eu heithrio'u hunain o'r dyfodol, ac yna bydd ein gwlad yn cael ei gadael.

Yr ydym oll yn gwybod bod natur yn casáu gwactod. Cawn ein gadael yn nwylo'r lleiafrifoedd penderfynol sydd a'u hagendâu eu hunain â'u ffocws cul. Yr wyf yn erfyn arnoch oll i ystyried y mater hwn, gan fod rhaid inni osod ein stondin a sefyll yn gadarn dros ein dyfodol i gyd, ar gyfer dyfodol ein cymdeithas, ac ar gyfer dyfodol ein plant."

Keyboard shortcuts

j previous speech k next speech