Speeches recovered from the Conservative party’s online archive More…

Morgan: Labour has left the Welsh NHS in a sick and sorry state

Speech to the National Assembly for Wales.

"We have chosen a debate relating to an NHS fit for the twenty first century for a number of reasons. First, this debate coincides with many of the crucial decisions being taken in the NHS to restructure services the length and breadth of the country, some of which are controversial, as we have seen today with the protest by people from Mid and West Wales.

We also know of the changes that will occur in the northern part of the region that I represent, South Wales Central, happily supported by Labour AMs such as Leighton Andrews.

Some crucial decisions are being taken at the moment, but it is also time for us to consider whether this particular Government's approach to the national health service is fit for purpose.

However, if there is one thing that the Wanless review warned against, it was Members of any political party jumping on bandwagons where restructuring was necessary within the NHS.

If we can demonstrate that the proposed restructuring is wrong, damaging, and hurtful, as it is in many parts of Wales, it is our duty to say so. However, those debates need to be well informed.

As of today, there are several threats to the national health service in Wales, which this Government appears to be either oblivious to, or too weak to tackle.

There are huge growing demands on the NHS among an ageing population, there is a bedblocking issue that has yet to be resolved, and there is an issue with post-hospital provision in terms of what social services can provide for those people who need to convalesce after coming out of the acute sector. That is still a very real and present difficulty that is not being addressed by this Government.

A huge number of political targets and pressures are competing against the wishes of national health service trusts and local health boards, which want to be innovative in delivering exciting methods of patient care.

There is almost a belief within the NHS that this Government is far more concerned with political interference than it is with allowing hospitals, doctors and nurses the clinical leadership that they should be permitted to have so that they can deliver innovative forms of healthcare in the areas in which they work.

Our NHS trusts, along with the LHBs, are in a dire financial situation, regardless of a doubling of spend by the Assembly Government. Even my local trust—Cardiff and Vale NHS Trust—has published a paper examining the options for making huge cuts to bring down the deficits that it faces.

One option is to reduce funding to the extent of scrapping 152 whole-time equivalent posts. The second option is to reduce provision in terms of critical care, theatres provision, and neonatal services.

And those were the easy options, according to the trust. The third option, which is termed as 'draconian', is to freeze all vacancies, hold an organisational review with compulsory redundancies, and, following a review of previous investments, cut the accident-and-emergency and action cleaning teams.

We now face a crisis in Wales—not only in Cardiff, but elsewhere in the nation. NHS trusts are producing documents such as this, aimed at reducing their debts by cutting services and sacking members of the clinical team. That is because of the financial position that the Assembly Government has put them in.

The next threat that we face in the NHS, which I believe is unprecedented in the modern world, is that there are clinicians who want to help to lead change, and want to deliver a modern healthcare service, but they are nowhere near the driving seat. Even in the context of our rural hospitals, which we heard about earlier, the Royal College of Surgeons, in its March 2006 reconfiguration report—and I will provide the Minister with a copy if he has not seen it—strongly urges the Government to consider the plight of rural hospitals, and to act accordingly to protect them.

There are now clear examples of professional bodies—the British Medical Association, the Royal College of Nursing or the Royal College of Surgeons—wanting to be engaged in delivering a modern NHS that is fit for purpose. They want to be in the driving seat, running the NHS for patients.

They cannot do that, because this Government interferes politically, and is too keen for bureaucrats and pen-pushers to be in the driving seat. We need to tackle that fundamental problem of our clinicians being unable to do the job that they wish to do.

Finally, we know that accident-and-emergency departments have capacity problems and are struggling to deal with the large numbers of people going through them. However, for some reason, until now, the Assembly Government, until it publishes its delivering emergency care services strategy, has been unwilling to tackle that problem.

NHS trusts are considering what they termed as 'draconian' measures to reduce debts just to meet the targets that the Assembly Government has set. These targets have been set by Government and imposed by officials as a means of measuring the performance of our NHS trusts.

These trusts are now telling us that they can do little else in their day-to-day lives other than meet their obligations under the targets that you set. Many of these people are professionals who would be more than happy to spend more time finding innovative ways of developing the healthcare system in their locality and the healthcare community of which they are a part, but they cannot, because they spend every waking moment attempting to meet targets that are set centrally by the Government, the Minister and officials in Cathays park.

It cannot be right for NHS trusts to be in such a dire financial position as that which I have outlined in the Cardiff and Vale NHS Trust, and which has been outlined in other parts of Wales, simply because the Assembly Government cannot do its sums. That is a fundamental problem.

You have been told over and over again by the medical profession, the BMA and the Royal College of Nursing that the way in which the contracts were negotiated for medical staff was not sufficient and that money has not been forthcoming, and, as a result of that, there are huge financial pressures on our NHS trusts and local health boards.

It is high time that you as a Government recognised the financial pressure that you have put on the NHS trusts and local health boards and found a way, with them, to reduce that pressure and meet the obligations that you have saddled them with. It is your duty, as a Government Minister, to achieve that over the next 12 months; otherwise, we will see the sorts of freezing of recruitment that we have outlined in this report, and the sorts of job cuts that have been outlined to me.

It will not just happen in the next five to 10 years, but in the next 12 months. From a political perspective, if you are happy for that to happen in the run-up to the next Assembly elections, then on your head be it, but if you have an ounce of common sense, you will try to deal with this issue now before NHS trusts have to sack individuals.

Finally, this Government needs to heed the concerns expressed by the Auditor General in the Audit Committee. Money might have increased and almost doubled from 1999 to this financial year, but the fact remains that money is still not getting through to the front-line services. It is being skimmed off to pay for short-term ministerial initiatives. If you, Minister, and the Government are unable to provide leadership on this issue, then make way for those of us who will."

"Yr ydym wedi dewis trafodaeth ynghylch GIG sy'n addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain am nifer o resymau. Yn gyntaf, mae'r drafodaeth hon yn cyd-ddigwydd â nifer o'r penderfyniadau hollbwysig sy'n cael eu gwneud yn y GIG i ad-drefnu gwasanaethau ar hyd a lled y wlad, rhai ohonynt yn ddadleuol, fel y gwelsom heddiw gyda'r brotest gan bobl o ganolbarth a gorllewin Cymru.

Gwyddom hefyd am y newidiadau a fydd yn digwydd yng ngogledd y rhanbarth yr wyf yn ei gynrychioli, Canol De Cymru, ac a gefnogir yn hapus gan Aelodau Llafur o'r Cynulliad fel Leighton Andrews.

Mae rhai penderfyniadau hollbwysig yn cael eu gwneud ar hyn o bryd, ond mae'n amser inni hefyd ystyried a ydyw dull arbennig y Llywodraeth hon o redeg y gwasanaeth iechyd gwladol yn ffit i'w bwrpas.

Fodd bynnag, os rhybuddiodd adolygiad Wanless ynghylch rhywbeth, yna Aelodau o unrhyw blaid wleidyddol yn canlyn y llif lle'r oedd angen ad-drefnu o fewn y GIG oedd hwnnw.

Os gallwn ddangos bod yr ad-drefnu arfaethedig yn beth drwg, yn andwyol ac yn niweidiol, fel y mae mewn sawl rhan o Gymru, ein dyletswydd ni yw dweud hynny. Fodd bynnag, mae angen i'r trafodaethau hynny fod rhai gwybodus.

O heddiw ymlaen, mae sawl bygythiad i'r gwasanaeth iechyd gwladol yng Nghymru, ac mae'r Llywodraeth hon yn ymddangos naill ai'n gwbl ddall iddynt neu'n rhy wan i fynd i'r afael â nhw.

Mae'r boblogaeth hyn yn gwneud galwadau cynyddol aruthrol ar y GIG, mae problem blocio gwelyau sy'n dal i fod heb ei datrys, a phroblem hefyd gyda darparu gwasanaethau ôl ysbyty i rai y mae angen iddynt wella ar ôl dod allan o'r sector acíwt. Mae hynny'n anhawster gwirioneddol a chyfredol iawn nad yw'n derbyn sylw gan y Llywodraeth hon.

Mae nifer enfawr o dargedau gwleidyddol a phwysau yn cystadlu yn erbyn dymuniadau'r ymddiriedolaethau iechyd a'r byrddau iechyd lleol, sy'n dyheu am fod yn arloesol drwy ddarparu dulliau cyffrous o ofalu am gleifion.

Mae'r GIG yn lled-gredu bod y Llywodraeth yn poeni llawer mwy am ymyrraeth gwleidyddol nag am roi'r arweinyddiaeth glinigol y dylid ei rhoi i ysbytai, meddygon a nyrsys fel y medrant ddarparu mathau arloesol o ofal iechyd yn y meysydd y maent yn gweithio ynddynt.

Mae ein hymddiriedolaethau iechyd, ynghyd â'r Byrddau Iechyd Lleol, mewn sefyllfa ariannol enbyd, er bod Llywodraeth y Cynulliad wedi dyblu'r gwariant. Mae hyd yn oed fy ymddiriedolaeth leol—Ymddiriedolaeth GIG Caerdydd a'r Fro—wedi cyhoeddi papur yn edrych ar yr opsiynau ar gyfer gwneud toriadau anferth er mwyn lleihau ei diffygion ariannol.

Un opsiwn yw lleihau cyllid fel y byddai'n rhaid dileu 152 o swyddi cyfwerth ag amser llawn. Yr ail opsiwn yw lleihau darpariaeth gofal critigol, darpariaeth theatrau, a gwasanaethau newydd-anedig. Y trydydd opsiwn, sy'n cael ei ystyried yn un pur eithafol, yw rhewi pob swydd, cynnal adolygiad sefydliadol gyda diswyddo gorfodol, ac, yn dilyn adolygu buddsoddiadau blaenorol, cwtogi ar y timau damweiniau ac achosion brys a glanhau ysbytai.

Yr ydym bellach yn wynebu argyfwng yng Nghymru—nid yn unig yng Nghaerdydd, ond mewn rhannau eraill o'r wlad. Mae ymddiriedolaethau iechyd yn cynhyrchu dogfennau fel hon, sy'n trafod lleihau eu dyledion drwy gwtogi ar wasanaethau a diswyddo aelodau o'r tîm clinigol.

Mae hyn yn digwydd oherwydd y sefyllfa ariannol y mae Llywodraeth y Cynulliad wedi eu rhoi ynddi.

Y bygythiad nesaf a wynebwn yn y GIG, sydd yn fy marn i heb ei hafal yn y byd modern, yw bod clinigwyr eisiau helpu i gyflwyno newid, ac eisiau darparu gwasanaeth gofal iechyd modern, ond sydd ymhell o fod mewn sefyllfa i wneud hynny.

Hyd yn oed yng nghyd-destun ein hysbytai gwledig, y clywsom amdanynt yn gynharach, mae Coleg Brenhinol y Llawfeddygon, yn ei adroddiad ar ad-drefnu ym Mawrth 2006—a rhoddaf gopi i'r Gweinidog os nad yw wedi ei weld—yn annog y Llywodraeth yn gryf i ystyried sefyllfa druenus yr ysbytai gwledig, ac i weithredu'n briodol i'w diogelu.

Mae gennym bellach esiamplau clir o gyrff proffesiynol—Cymdeithas Feddygol Prydain, Coleg Brenhinol y Nyrsys neu Goleg Brenhinol y Llawfeddygon—sydd eisiau gwneud eu rhan gyda darparu GIG modern sy'n ffit i'w bwrpas. Maent eisiau bod yn y pen blaen, yn rhedeg y GIG ar gyfer cleifion.

Ni fedrant wneud hynny oherwydd bod y Llywodraeth hon yn ymyrryd yn wleidyddol, ac yn rhy awyddus i bethau gael eu rhedeg gan goleri gwynion a biwrocratiaid. Mae angen inni ddatrys y broblem sylfaenol honno sy'n rhwystro clinigwyr rhag gwneud y gwaith y maent yn dymuno ei wneud.

Yn olaf, gwyddom fod gan yr adrannau damweiniau ac achosion brys broblemau capasiti a'u bod yn ei chael yn anodd delio â'r nifer fawr o bobl sy'n eu mynychu. Fodd bynnag, am ryw reswm, hyd yn hyn, mae Llywodraeth y Cynulliad, hyd nes y bydd yn cyhoeddi ei strategaeth ar gyfer darparu gwasanaethau gofal brys, yn gyndyn o ddelio â'r broblem honno.

Mae'r ymddiriedolaethau iechyd yn ystyried yr hyn y maent yn eu galw'n gamau 'eithafol' i leihau dyledion dim ond er mwyn cwrdd â'r targedau a osodwyd iddynt gan Lywodraeth y Cynulliad.

Mae'r targedau hyn wedi eu gosod gan y Llywodraeth a'u gweithredu gan swyddogion er mwyn mesur perfformiad ein hymddiriedolaethau iechyd. Mae'r ymddiriedolaethau hyn yn dweud wrthym nawr na fedrant wneud fawr ddim mwy o un diwrnod i'r llall na chwrdd â'u rhwymedigaethau o dan y targedau a osodwyd gennych.

Mae llawer o'r bobl hyn yn weithwyr proffesiynol a byddai'n llawer gwell ganddynt dreulio mwy o amser yn dod o hyd i ffyrdd arloesol o ddatblygu'r system gofal iechyd yn eu hardal a'r gymuned gofal iechyd y maent yn rhan ohoni, ond ni fedrant am eu bod yn treulio pob munud awr yn ceisio cwrdd â thargedau a osodir yn ganolog gan y Llywodraeth, y Gweinidog a swyddogion ym mharc Cathays.

Nid oes bosibl ei bod yn iawn i ymddiriedolaethau iechyd fod yn y fath sefyllfa ariannol enbyd y soniais fod Caerdydd a'r Fro ynddi, ac sydd hefyd yn wir am rannau eraill o Gymru, dim ond am nad yw Llywodraeth y Cynulliad yn gallu gwneud ei syms. Mae hynny'n broblem sylfaenol.

Mae'r proffesiwn meddygol, Cymdeithas Feddygol Prydain a Choleg Brenhinol y Nyrsys wedi dweud wrthych dro ar ôl tro nad oedd y ffordd y cafodd contractau eu negodi ar gyfer staff meddygol yn foddhaol ac nad yw'r arian wedi ymddangos, ac, o ganlyniad, bod pwysau ariannol aruthrol ar ein hymddiriedolaethau iechyd a'n byrddau iechyd lleol.

Mae'n hen bryd ichi fel Llywodraeth gydnabod y pwysau ariannol y rhoesoch yr ymddiriedolaethau iechyd a'r byrddau iechyd lleol o danynt a dod o hyd i ffordd, gyda nhw, o ysgafnu'r pwysau hyn a chwrdd â'r rhwymedigaethau sy'n gymaint o faich arnynt. Eich dyletswydd chi, fel un o Weinidogion y Llywodraeth, yw gwneud hynny dros y 12 mis nesaf; neu byddwn yn gweld y math o rewi ar recriwtio y sonnir amdano yn yr adroddiad hwn, a'r math o gwtogi ar swyddi y cefais wybod amdano. Ni fydd yn digwydd yn y pump i'r deng mlynedd nesaf, ond yn y 12 mis nesaf.

O safbwynt gwleidyddol, os ydych yn hapus i hynny ddigwydd wrth inni nesáu at etholiad nesaf y Cynulliad, yna rhyngoch chi a'ch potes, ond oes gennych ronyn o synnwyr cyffredin, byddwch yn ceisio delio â'r broblem yn awr cyn y bydd rhaid i'r ymddiriedolaethau iechyd ddiswyddo pobl.

Yn olaf, mae angen i'r Llywodraeth hon roi sylw i'r pryderon a leisiwyd gan yr Archwiliwr Cyffredinol yn y Pwyllgor Archwilio. Efallai fod yr arian wedi cynyddu a dyblu bron rhwng 1999 a'r flwyddyn ariannol hon, ond erys y ffaith nad yw'r arian yn treiddio trwodd i'r gwasanaethau rheng flaen.

Mae'n cael ei odro i dalu am gynlluniau gweinidogol tymor byr. Os na allwch chi, Weinidog, a'r Llywodraeth gynnig arweiniad ar y mater hwn, yna dylech ildio i'r rhai ohonom sy'n fodlon gwneud."

Keyboard shortcuts

j previous speech k next speech