Speeches recovered from the Conservative party’s online archive More…

Cairns: Government scrutiny and accountability

Speech to the National Assembly for Wales.

"My prime reason for choosing this as a subject for discussion is my concern over what I consider to be a risk that faces the Assembly, which could have a wider implication for other public bodies in Wales. In essence, it is a risk that could undermine the very principles of devolution.

Much of the rationale behind devolution was to provide policies for Wales that were more appropriate than those developed on a UK-wide basis. This was to be achieved through having a distinct Welsh agenda, but also through additional scrutiny and accountability, which is crucial to any democracy. I wish to focus on this scrutiny and accountability.

Transparency of Government comes from questioning and debating the main thrusts of Government policy as well as policy details. This is the key to better decision-making and better and good Government. This is primarily the role of opposition Members, although backbenchers of the governing party also have a part to play.

However, in the current climate, Members of the Government party often appear to act as cheerleaders for Ministers' policies, and rarely publicly speak out against policies with which they disagree. In committee, we often see committee Chairs closing down lines of questioning that may embarrass the Minister. It is the joint pressures of politicians and of public opinion that keep the Government of the day in check.

As I said, we often see committee Chairs closing down lines of questioning that may embarrass the Minister. In the Government of Wales Bill, which is currently going through the House of Commons, the role of Deputy Minister is included. That will, effectively, put the majority of the largest party, assuming that it has 30 Members, on the payroll.

I would like to make some points regarding Government scrutiny that are of concern to me, and, I would hope, to the wider public. It is the joint pressures of politicians and of public opinion that keep the Government of the day in check. Therefore, exposure and scrutiny through the press and media is critical, as this raises public awareness of the Government's plans and decisions.

Political commentators also inform and help to crystallise opinion; they have an extremely important role to play. That is what happens every day on the UK stage. Let us examine recent pressures on some UK Ministers. One newspaper may break a story, which is then developed and extended by other Fleet Street papers.

Political commentators express their views, some of which are supportive, and some less so. Eventually, the Minister will either win through or be forced to climb down and possibly resign, and there may be a resulting shift in Government policy. Although ruthless, the process remains an important part of democracy.

That same political dynamic does not exist in Wales, and that could undermine the principle of devolution should the superior, dominant position of the largest or the governing party be abused. To demonstrate this, I will highlight a few examples. I hope that they will be received in the way that they are intended to be, and not in a party-political way.

Some weeks ago, a debate was proposed seeking to reconcile statements made by the Minister for Enterprise, Innovation and Networks with information obtained under the Freedom of Information Act 2000. The papers clearly referred to a cut in budgets, which the Minister denied. A fair interpretation could have been that the Minister had been less than truthful, and yet absolutely nothing happened.

Various Ministers have also been under pressure in relation to public appointments. There was the non-appointment of the Counsel General; the recent appointment of the acting chair of the arts council has come in for criticism; and the appointment of the chair of the Welsh Language Board was also criticised publicly. These simply led to a bad headline in the Western Mail or the Daily Post, and perhaps a comment on the radio or television, but nothing more. Not a word was said by the backbench Members of the largest party, who privately expressed concern.

To underline these points, Wales has the second longest waiting lists in western Europe, and there is widespread concern about this among the public. I strongly believe that if the same level of waiting lists existed in England, the widespread reporting and judgment cast by political commentators would have motivated significant policy changes very early on.

For example, when Radio 2's Jeremy Vine show focused on the NHS in Wales, he simply could not believe the length of the waiting lists and the fact that there had not been wider reporting about them on a UK level. Had that length of waiting lists existed in England, the Minister would either have had to go or there would been a major shift in Government policy. Similarly, a shift in Government policy on free care for disabled people would have been trumpeted across all media for days, if not weeks, if what happened in Wales had happened at a UK-level or in England.

There has been widespread concern about the wind-up of the Welsh Development Agency. Ministers have failed to answer questions on pensions and staffing arrangements. I and other Members and colleagues are told that we are merely confusing the issue, and that it is business as usual, except it was not business as usual.

The effect on enterprise agencies is not business as usual. Venture Wales, Coda Business Management, Business in Focus, Entrepreneur Action and Newport and Gwent Enterprise among others have all had their budgets slashed. Agencies were only informed 10 days before the new contracts were due to come into force.

No public announcement was made about this, and when Members sought to scrutinise the Minister at the last Economic Development and Transport Committee meeting on this shift in policy, and on the timing of the implementation, the Minister simply said that he did not have the details. Therefore, the discussion could not go any further.

A strong committee would have lambasted the Minister for making such a decision without prior notice, even if it had agreed the rationale and disagreed with the timing. Clearly, Members were not questioning the Minister on that basis. If the UK Government had dared to act in the same way, the UK press would have had a field day, and the story, or any of the issues that I have highlighted, would have run and run until the press, political commentators or the public at large felt that they had a scalp. It is that ruthlessness, fair or otherwise, that helps to maintain high standards of Government.

The Welsh Assembly Government claims to be one of the most open in western Europe, but we can see from written questions that we have tabled that that is simply not the case. I have arranged for identical questions to be tabled at Westminster.

The lack of information and detail from Assembly Government responses is quite alarming. Direct comparisons can be presented. We often receive the answers that we will 'receive a response in due course' and 'the information will be published on the internet or intranet'. That is often a question of timing to help the Minister, when we are asking for simple, factual information.

A recent example was a question tabled on the amount of public funds being used to support the Wales Rally GB. The answer stated that that was commercially confidential. However, press releases issued by the Government in previous years highlighted how much public money was being used. It cannot be confidential now if it has been made known previously. That inconsistency would not occur in Westminster or Scotland.

This means that AMs have to depend on the Freedom of Information Act 2000 to gain information that they require, which demonstrates an arrogance that questions are nothing but interference from elected politicians who do not, in the Government's view, matter.

Although, in many of these cases, a Minister may well have been placed under pressure in the Assembly Chamber and reported on the radio and television and in the Western Mail and the Daily Post, but the political pressure of public opinion has not been as apparent, partly because most of the people in Wales read the London-based press, which generally does not report Welsh political or social matters.

The Western Mail, Daily Post and evening papers such as the South Wales Evening Post do a good job of reporting activities, but they do not have the resources of national dailies. Investigative journalism is extremely expensive and, barring some exceptions, there are few fully resourced reporters to pick up and follow lines, particularly some of the controversial examples that have been highlighted.

The BBC's unique position generally prevents it from giving views and commenting on situations in the same way that newspapers can. The situation in Scotland is very different because they have Scottish versions of The Times, the Daily Telegraph, The Guardian, The Sun as well as its own strong newspapers.

The lack of scrutiny could be abused by any Government. If that is the case under the current arrangements, surely this threat will only increase with greater powers. The sad fact is that any controversial political situation is merely seen as a bad news day that will rarely last for more than 24 hours. Those are the words of one of the Assembly Government's special advisers.

I can offer one saving grace, namely the Assembly's Audit Committee and the excellent Auditor General for Wales, Jeremy Colman. His role, however, is to focus on financial propriety rather than political propriety, which are very different things. Provided that funds have not been abused, a Minister has the right to do as he or she sees fit. If that is contrary to a stated policy, the Minister has to accept political accountability, and it is the lack of such accountability that I seek to highlight in today's debate.

Therefore, where do we go from here? Clearly, all Members of all parties—and I have sought to make this speech a non-party-political one—have a greater responsibility to challenge the Government. The Government has a responsibility to accept its dominant position in the absence of large-scale press scrutiny and commentary.

There is a need for the greater independence of Assembly Members from all parties, with Members diverting from the official line according to what they genuinely believe. Assembly Members and committee Chairs need improved skills in this regard. There is a need for an open and honest approach from each Assembly Member and each Minister, and particularly from those who scrutinise.

The Assembly will face enormous changes over the next 12 months or so. An enormous risk will face the Assembly if these comments are merely cast aside as being from an elected Member who does not really matter.

I have no doubt that the Government may well have different views, but simply ignoring such comments and the scrutiny deficit that exists will lead to an enormous scandal sooner or later. Unless the situation and culture changes, I would predict a fantastic scandal in five or 10 years' time, which will undermine the principles and the purpose of devolution and the National Assembly for Wales."

"Fy mhrif reswm dros ddewis hwn fel pwnc trafod yw fy mhryder ynglyn â'r hyn a ystyriaf yn risg sy'n wynebu'r Cynulliad, a allai gael goblygiadau ehangach ar gyfer cyrff cyhoeddus eraill yng Nghymru. Yn ei hanfod, mae'n risg a allai danseilio union egwyddorion datganoli.

Yr oedd llawer o'r rhesymeg a oedd yn sail i ddatganoli yn ymwneud â darparu polisïau ar gyfer Cymru a oedd yn fwy priodol na'r rhai a ddatblygwyd ar draws y DU. Bwriadwyd cyflawni hyn drwy gael agenda a oedd yn ymwneud yn benodol â Chymru, ond hefyd drwy ddulliau craffu ac atebolrwydd ychwanegol, sy'n hanfodol i unrhyw ddemocratiaeth. Dymunaf ganolbwyntio ar y dull craffu ac atebolrwydd hwn.

Daw tryloywder o ran y Llywodraeth o gwestiynu a thrafod hanfodion polisi'r Llywodraeth yn ogystal â manylion polisïau. Dyma'r allwedd i wneud penderfyniadau yn well a chael Llywodraeth well ac effeithiol. Dyma'n bennaf yw rôl Aelodau'r gwrthbleidiau, er bod gan aelodau meinciau cefn y blaid lywodraethol ran i'w chwarae hefyd. Fodd bynnag, yn yr hinsawdd gyfredol, ymddengys fod Aelodau plaid y Llywodraeth yn aml yn ymddwyn fel cefnogwyr polisïau Gweinidogion, ac anaml yn dweud gair croes yn gyhoeddus am bolisïau y maent yn anghytuno â hwy.

Yn y pwyllgor, yr ydym yn aml yn gweld Cadeiryddion pwyllgor yn rhoi terfyn ar gwestiynau a allai beri cywilydd i'r Gweinidog. Pwysau ar y cyd gan wleidyddion a barn y cyhoedd sy'n cadw Llywodraeth y dydd dan reolaeth.

Fel y dywedais, yr ydym yn aml yn gweld Cadeiryddion pwyllgor yn rhoi terfyn ar gwestiynau a allai beri cywilydd i'r Gweinidog. Ym Mesur Llywodraeth Cymru, sydd ar ei hynt drwy Dy'r Cyffredin ar hyn o bryd, caiff rôl Dirprwy Weinidog ei chynnwys. Bydd hynny, i bob diben, yn rhoi'r mwyafrif o'r blaid fwyaf, gan dybio bod ganddi 30 o Aelodau, ar y gyflogres.

Hoffwn wneud rhai pwyntiau ynglyn â dulliau craffu'r Llywodraeth sy'n peri pryder i mi, a, gobeithio, i'r cyhoedd yn fwy cyffredinol. Pwysau ar y cyd gan wleidyddion a barn y cyhoedd sy'n cadw Llywodraeth y dydd dan reolaeth. Felly, mae sylw a chraffu drwy'r wasg a'r cyfryngau yn hanfodol, gan fod hyn yn codi ymwybyddiaeth y cyhoedd o gynlluniau a phenderfyniadau'r Llywodraeth.

Mae sylwebyddion gwleidyddol hefyd yn rhoi gwybodaeth ac yn helpu i grisialu barn; mae ganddynt rôl bwysig iawn i'w chwarae. Dyma beth sy'n digwydd bob dydd ar lwyfan y DU. Gadewch i ni archwilio'r pwysau diweddar ar rai o Weinidogion y DU. Gall un papur newydd gyflwyno stori am y tro cyntaf, a gaiff ei datblygu a'i hymestyn wedyn gan bapurau eraill Fleet Street.

Bydd sylwebyddion gwleidyddol yn mynegi eu safbwyntiau, y bydd rhai ohonynt yn gefnogol, ac eraill yn llai cefnogol. Yn y pen draw, bydd y Gweinidog naill ai'n ennill neu'n cael ei orfodi i newid ei farn ac ymddiswyddo o bosibl, ac efallai bydd newid o ganlyniad ym mholisi'r Llywodraeth. Er ei bod yn ddidostur, mae'r broses yn parhau i fod yn rhan bwysig o ddemocratiaeth.

Nid yw'r un dynamig gwleidyddol hwnnw yn bodoli yng Nghymru, a gallai hynny danseilio egwyddor datganoli pe camddefnyddiwyd safle'r blaid fwyaf neu'r blaid lywodraethol. I ddangos hyn, cyfeiriaf at rai enghreifftiau. Gobeithiaf y cânt eu derbyn yn y ffordd a fwriadwyd, ac nid mewn ffordd wleidyddol.

Ychydig wythnosau yn ôl, cynigiwyd dadl a oedd yn ceisio cysoni datganiadau a wnaed gan y Gweinidog dros Fenter, Arloesi a Rhwydeithiau â gwybodaeth a gafwyd o dan Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth 2000. Cyfeiriodd y papurau yn amlwg at dorri cyllidebau, a wadwyd gan y Gweinidog.

Gellid bod wedi dehongli hyn yn deg drwy ddweud na fu'r Gweinidog yn hollol onest, ac eto ni ddigwyddodd unrhyw beth. Bu amryw Weinidogion o dan bwysau hefyd o ran penodiadau cyhoeddus. Cafwyd yr achos o beidio â phenodi'r Cwnsler Cyffredinol; beirniadwyd y broses o benodi cadeirydd dros dro cyngor y celfyddydau yn ddiweddar; a beirniadwyd y broses o benodi cadeirydd Bwrdd yr Iaith Gymraeg yn gyhoeddus hefyd.

Y cyfan a wnaeth hyn oedd arwain at bennawd gwael yn y Western Mail neu'r Daily Post, a sylw o bosibl ar y radio neu'r teledu, ond dim byd mwy. Ni chafodd gair ei ddweud gan Aelodau meinciau cefn y blaid fwyaf, a fynegodd bryder yn breifat.

I danlinellu'r pwyntiau hyn, Cymru sydd â'r rhestrau aros hiraf ond un yng ngorllewin Ewrop, a cheir pryder yn gyffredinol am hyn ymhlith y cyhoedd. Credaf yn gryf pe bai'r un lefel o restrau aros yn bodoli yn Lloegr, y byddai mwy o sylw a beirniadaeth gyffredinol gan sylwebyddion gwleidyddol wedi ysgogi newidiadau sylweddol mewn polisïau yn gynnar iawn.

Er enghraifft, pan ganolbwyntiodd rhaglen Jeremy Vine ar Radio 2 ar y GIG yng Nghymru, yr oedd yn methu'n deg â chredu hyd y rhestrau aros a'r ffaith na roddwyd mwy o sylw i'r sefyllfa ledled y DU. Pe bai rhestrau aros o'r hyd hynny wedi bodoli yn Lloegr, naill ai byddai'r Gweinidog wedi gorfod gadael ei swydd neu byddai newid mawr wedi bod ym mholisi'r Llywodraeth.

Yn yr un modd, byddai newid ym mholisi'r Llywodraeth ar ofal am ddim i bobl anabl wedi cael ei gyhoeddi ar draws y cyfryngau am ddyddiau, os nad wythnosau, pe bai'r hyn a ddigwyddodd yng Nghymru wedi digwydd yn y DU neu yn Lloegr.

Cafwyd pryder cyffredinol ynglyn â diddymu Awdurdod Datblygu Cymru. Mae Gweinidogion wedi methu ag ateb cwestiynau ar bensiynau a threfniadau staffio. Dywedir wrthyf i ac Aelodau a chydweithwyr eraill ein bod yn cymhlethu'r mater, ac mai busnes fel arfer ydyw, ond y gwir yw nad busnes fel arfer ydoedd.

Nid busnes fel arfer yw'r effaith ar asiantaethau menter. Mae cyllidebau Menter Cymru, Coda Business Management, Business in Focus, Entrepreneur Action a Newport and Gwent Enterprise ymysg eraill wedi cael eu torri. Dim ond 10 diwrnod cyn i'r contractau newydd ddod i rym yr hysbyswyd yr asiantaethau.

Ni wnaed unrhyw gyhoeddiad am hyn, a phan geisiodd yr Aelodau holi'r Gweinidog ynglyn â'r newid hwn mewn polisi yn ystod cyfarfod diwethaf y Pwyllgor Datblygu Economaidd a Thrafnidiaeth, ynghyd ag amseriad y broses o roi hyn ar waith, y cyfan a ddywedodd y Gweinidog oedd nad oedd y manylion ganddo. Felly, nid oedd yn bosibl trafod ymhellach.

Byddai pwyllgor cryf wedi lambastio'r Gweinidog am wneud penderfyniad o'r fath heb rybudd ymlaen llaw, hyd yn oed pe bai wedi cytuno â'r rhesymeg ac anghytuno â'r amseriad. Yn amlwg, nid oedd yr Aelodau yn holi'r Gweinidog ar y sail honno.

Pe bai Llywodraeth y DU wedi meiddio ymddwyn yn yr un modd, byddai'r wasg Brydeinig wedi ei dweud hi, a byddai'r stori, neu unrhyw rai o'r materion y soniais amdanynt, wedi parhau i gael sylw nes y byddai'r wasg, sylwebwyr gwleidyddol neu'r cyhoedd yn teimlo fod rhywun wedi cael ei ddwyn i gyfrif. Y gallu hwnnw i fod yn ddidostur, pa un a yw'n deg ai peidio, sy'n helpu i gynnal safonau uchel Llywodraeth.

Mae Llywodraeth Cynulliad Cymru yn honni ei bod yn un o'r rhai mwyaf agored yng ngorllewin Ewrop, ond gallwn weld o'r cwestiynau ysgrifenedig a gyflwynwyd gennym nad yw hynny'n wir. Yr wyf wedi trefnu i gwestiynau tebyg gael eu cyflwyno yn San Steffan. Mae'r diffyg gwybodaeth a manylion a ddaw o ymatebion Llywodraeth y Cynulliad yn frawychus. Gellir gwneud cymariaethau uniongyrchol. Byddwn yn aml yn cael yr ymateb y byddwn yn 'cael ateb maes o law' a 'chyhoeddir y wybodaeth ar y rhyngrwyd neu'r fewnrwyd'. Mae hynny yn aml yn fater o amseru er mwyn helpu'r Gweinidog, er ein bod yn gofyn am wybodaeth syml, ffeithiol.

Un enghraifft ddiweddar oedd cwestiwn a gyflwynwyd ar y swm o arian cyhoeddus a ddefnyddiwyd i gefnogi Rali Cymru Prydain Fawr. Nododd yr ateb fod hynny yn gyfrinach fasnachol.

Fodd bynnag, yr oedd datganiadau i'r wasg a gyhoeddwyd gan y Llywodraeth mewn blynyddoedd blaenorol yn nodi faint o arian cyhoeddus a oedd yn cael ei ddefnyddio. Ni all fod yn gyfrinachol yn awr os oedd yn hysbys yn y gorffennol. Ni fyddai'r anghysondeb hwnnw wedi digwydd yn San Steffan na'r Alban.

Golyga hyn fod ACau yn gorfod dibynnu ar Ddeddf Rhyddid Gwybodaeth 2000 i gael y wybodaeth sydd ei hangen arnynt, sy'n dangos rhyw drahauster bod cwestiynau yn ddim ond ymyrraeth gan wleidyddion etholedig nad ydynt yn bwysig, ym marn y Llywodraeth.

Er ei bod yn bosibl, mewn llawer o'r achosion hyn, bod Gweinidog wedi cael ei roi o dan bwysau yn Siambr y Cynulliad gyda sylw ar y radio a'r teledu aac yn y Western Mail a'r Daily Post, ond nid yw pwysau gwleidyddol y farn gyhoeddus wedi bod mor amlwg, yn rhannol am fod y rhan fwyaf o bobl Cymru yn darllen papurau Llundain, nad ydynt, ar y cyfan yn rhoi sylw i faterion gwleidyddol na chymdeithasol Cymru.

Mae'r Western Mail, Daily Post a'r papurau hwyrol megis y South Wales Evening Post yn gwneud gwaith da wrth roi sylw i weithgareddau, ond nid oes ganddynt yr un adnoddau â'r papurau dyddiol cenedlaethol. Mae newyddiaduraeth ymchwiliadol yn gostus iawn, ac ychydig iawn o newyddiadurwyr, ac eithrio ambell un, sydd â'r adnoddau llawn i afael mewn stori a'i dilyn, yn arbennig rhai o'r enghreifftiau dadleuol sydd wedi eu hamlinellu.

Mae sefyllfa unigryw'r BBC ar y cyfan yn ei rwystro rhag rhoi barn a chyflwyno sylwadau ar sefyllfaoedd yn yr un modd â'r papurau newyddion. Mae'r sefyllfa yn yr Alban yn wahanol iawn oherwydd bod ganddynt fersiynau'r Alban o The Times, Daily Telegraph, The Guardian, The Sun yn ogystal â'i phapurau newyddion cryfion ei hun.

Gallai unrhyw Lywodraeth fanteisio ar unrhyw ddiffyg craffu. Os mai felly y mae o dan y trefniadau presennol, mae'n siwr mai dim ond cynyddu a wna'r bygythiad hwnnw gyda mwy o bwerau.

Y ffaith drist yw bod unrhyw sefyllfa wleidyddol ddadleuol yn cael ei hystyried yn ddiwrnod o newyddion drwg yn unig na fydd yn para mwy na 24 awr gan amlaf. Dyna eiriau un o gynghorwyr arbennig Llywodraeth y Cynulliad.

Gallaf gynnig un rhinwedd, sef Pwyllgor Archwilio'r Cynulliad ac Archwilydd Cyffredinol Cymru, Jeremy Colman. Ei rôl ef, fodd bynnag, yw canolbwyntio ar briodoldeb ariannol yn hytrach phriodoldeb gwleidyddol, sy'n hollol wahanol i'w gilydd. Ar yr amod nad yw arian wedi cael ei gam-ddefnyddio, mae gan Weinidog yr hawl i wneud fel y myn. Os yw hynny yn groes i bolisi a ddatganwyd, rhaid i'r Gweinidog dderbyn cyfrifoldeb gwleidyddol, a dyna'r math o ddiffyg atebolrwydd yr hoffwn dynnu sylw ato yn y ddadl heddiw.

Felly, beth nesaf? Yn amlwg, mae mwy o gyfrifoldeb ar bob Aelod o bob plaid—ac yr wyf wedi ceisio gwneud yr araith hon yn un nad yw'n cynnwys gwleidyddiaeth bleidiol—i herio'r Llywodraeth.

Mae cyfrifoldeb ar y Llywodraeth i dderbyn ei bod mewn sefyllfa gref os nad oes proses graffu a sylwadaeth yn y wasg ar raddfa fawr. Mae angen i Aelodau'r Cynulliad o bob plaid fod yn fwy annibynnol, gydag Aelodau'n gwrthod y farn swyddogol yn ôl yr hyn maent yn ei gredu mewn gwirionedd. Mae angen gwella sgiliau Aelodau'r Cynulliad a Chadeiryddion pwyllgorau yn hyn o beth. Mae angen ymagwedd agored a gonest gan bob Aelod Cynulliad a phob Gweinidog, ac yn arbennig gan y rhai sy'n craffu.

Bydd y Cynulliad yn wynebu newidiadau mawr dros y 12 mis nesaf. Bydd y Cynulliad yn wynebu risg anferth os caiff y sylwadau hyn eu hanwybyddu fel rhai gan Aelod etholedig nad yw o bwys mewn gwirionedd.

Nid oes gennyf unrhyw amheuaeth bod gan y Llywodraeth farn wahanol, ond bydd anwybyddu sylwadau o'r fath a'r diffyg craffu sy'n bodoli yn arwaith at sgandal mawr yn y pen draw. Oni fydd y sefyllfa a'r diwylliant yn newid, byddwn yn rhagweld sgandal enfawr ymhen 5 neu 10 mlynedd, a fydd yn tanseilio egwyddorion a diben datganoli a Chynulliad Cenedlaethol Cymru."

Keyboard shortcuts

j previous speech k next speech