Speeches recovered from the Conservative party’s online archive More…

Glyn Davies: Labour's flawed spending plans for Wales

Speech to the National Assembly for Wales.

"I thank the Minister for laying out the Government's spending plans in what it would be appropriate for me to call 'a clear way', and for arranging for her officials to be available to help me understand what is, by its very nature, a complex issue—the budget settlement.

The first consideration of any organisation's forward budget is a very significant event. I vividly recall my period as chairman of the Montgomeryshire District Council, when it fell to me to present the budget every year.

It always lead to an absolutely furious row—in contrast to today—about the level at which the rates were set. I do not want to enter into discussion on the tax-raising side of approving a budget; that may be for another day. Although that does not apply in the Assembly, the budget, which presents the Government's spending plans, is still a significant event.

As the opening speaker for the Conservatives in this debate, I will touch on two of the most significant external influences on the budget-setting process in the Assembly.

The first is the spending plans and economic policy of the Chancellor of the Exchequer, which affects the way that the slice of the cake for Wales is calculated.

In Labour's first two years in power—the Minister referred to this—it stuck closely to Conservative spending plans, but in the following two years, the Labour Chancellor massively increased the levels of taxation and spending.

I think that the Minister calculated that the money available to the Assembly, flowing from that, was in the region of 86 per cent, and we certainly acknowledge that. However, it is important for us to note that the figures that we are seeing now indicate that that sort of process is coming to an end.

In a deeply damaging blow to the reputation of the Chancellor of the Exchequer, we know that he will have to admit in the pre-budget statement next month that his predictions for economic growth will be halved—the International Monetary Fund has been telling us that for ages.

Also, an even more devastating blow to his reputation is the fact that Britain has dropped from fourth to thirteenth position in the competitiveness league—it had dropped to eleventh position last year and it is in thirteenth position this year.

What we have seen at Westminster is economic policies that have devastated the British economy and will affect the budget-setting process here over the next few years.

The second key message concerns the formula by which resources are allocated to the National Assembly, popularly known as the Barnett formula.

There has been a great deal of discussion about the Barnett formula and, indeed, two of the amendments make reference to it today.

The Conservative group has never supported the calls for a review of the formula as we are nervous that Wales would not necessarily benefit from such a review.

There are two serious issues here: first, there has to be independently commissioned evidence, preferably with Government support, that identifies exactly what a new formula might do and, secondly, we have to be certain that there is political commitment to implement that formula in a way that would not damage Wales.

We are nervous about that, but it is an issue that we expect the Government to keep under close review.

The Government is presenting its plans for the budget today and we have tabled a number of amendments, many of which will improve the budget and many of which we put forward, at this important juncture, to express disappointment with the Government's failure to deliver on certain services, particularly with regard to waiting lists, to which other speakers will refer.

In our view, the waiting lists have caused great damage to the reputation and standing of the National Assembly and the whole devolution process.

I will touch on what I think are two crucial issues: the first is the funding gap, which concerns the integrity of the National Assembly. We had a debate on fees, the National Assembly carried the day and the Government lost the position that it wanted.

There must be an allowance to cover the top-up fees position and there was an agreement that the long-term funding gap would be addressed. That was acknowledged by the partners, which included the First Minister.

He told us recently—I think that it was two meetings ago—that the evidence that he would need would be available by the end of the year. Bearing in mind what the National Assembly decided—we carried it through—it cannot be possible that you fail to carry it through.

You know that the information will be available and you have to come back with a budget with a separate line concerning how that funding gap will be dealt with.

The second issue relates to council tax. For a long time, I have been telling the Government that it has taken what seems to us to be a reasonable system of funding local government and pushed it up to such an extent that it has made it hugely damaging to the poorest in Wales—the most vulnerable people on low fixed incomes.

That is what has happened. Last year, under the cover of revaluation, we had a near 10 per cent increase in council tax. That has damaged people's view of what the Minister and the Government say because of the promises made that it would be revenue-neutral; no-one in Wales believes that any more.

I will make one more point because the council tax issue is so important in terms of credibility. As a result of the way in which the Assembly Government managed revaluation, your colleagues in Westminster have been so outraged by what you did, and the public reaction to it, that they have postponed it.

If you have listened to what Government Ministers at Westminster have been saying, you will have heard them being totally condemnatory of what you have been saying about the revaluation process.

The Government must respond. The people of Wales are totally disillusioned by what the Government has done. If Labour Members receive e-mails like those that I receive, they will know that this is the way. You have to respond to that.

You can, if you wish, reverse revaluation. I accept that that would be difficult. Our preferred option was the one on which the Minister said that she had taken legal advice and had ruled out—the option that David mentioned, which is to continue transitional relief until matters are sorted out in England.

All I can say to you, Minister, is that you found a lawyer to tell you that that was not legal. You come back and tell us. It is inconceivable that you will not address this problem. Your reputation—and the reputation of the Assembly and your Government—depends on your coming back with some response.

Minister, my one point is that the Assembly budget is not our budget, but we are telling you that you need to make many changes—and I hope that we can talk about them.

However, there is one change that you have to make: you have introduced a revaluation process and increased council tax by sneaking in a 10 per cent increase at the same time, you have disillusioned everybody in Wales by your behaviour and that of the Assembly; if you do not address council tax, and come forward with a scheme to do so as part of your final budget, you will find yourself being hounded from office for being unfit to do the job, and deservedly so."

"Diolchaf i'r Gweinidog am ddisgrifio cynlluniau gwariant y Llywodraeth mewn modd y byddai'n briodol imi eu galw'n 'glir', ac am drefnu y byddai ei swyddogion ar gael i'm helpu i ddeall rhywbeth sydd, yn ei hanfod, yn fater cymhleth—sef setliad y gyllideb.

Mae'r ystyriaeth gyntaf a roddir i gyllideb newydd unrhyw gorff at y dyfodol yn ddigwyddiad o'r pwys mwyaf. Cofiaf yn dda'r cyfnod pan fûm yn Gadeirydd Cyngor Dosbarth Maldwyn, a minnau'n gorfod cyflwyno'r gyllideb bob blwyddyn.

Byddai wastad yn peri ffrae ffyrnig—yn wahanol i heddiw—am lefel y trethi. Nid wyf am ddechrau trafodaeth am yr agwedd ar gymeradwyo cyllideb sy'n ymwneud â chodi trethi; gadawer hynny ar gyfer diwrnod arall.

Er nad yw hynny'n gymwys yn y Cynulliad, mae'r gyllideb, sy'n cyflwyno cynlluniau gwariant y Llywodraeth, yn dal i fod yn ddigwyddiad o'r pwys mwyaf.

Fel y siaradwr cyntaf dros y Ceidwadwyr yn y drafodaeth hon, cyfeiriaf at ddau o'r dylanwadau allanol mwyaf arwyddocaol o ran y broses o bennu cyllideb y Cynulliad. Y cyntaf yw cynlluniau gwariant a pholisi economaidd Canghellor y Trysorlys, sy'n effeithio ar y modd y mae'r sleisen o'r gacen ar gyfer Cymru'n cael ei chyfrifo.

Yn ystod dwy flynedd gyntaf Llafur mewn grym—cyfeiriodd y Gweinidog at hyn—glynodd yn gaeth at gynlluniau gwariant y Ceidwadwyr, ond yn ystod y ddwy flynedd ddilynol, cyflwynodd Canghellor y Blaid Lafur gynnydd aruthrol mewn trethi a gwariant. Credaf fod y Gweinidog wedi cyfrifo bod yr arian a oedd ar gael i'r Cynulliad, yn sgil hyn, rywle o gwmpas 86 y cant, ac yr ydym yn sicr yn cydnabod hyn.

Fodd bynnag, mae'n bwysig nodi bod y ffigurau a welwn yn awr yn dangos bod y math hwn o broses yn dod i ben. Gwyddom y bydd rhaid i Ganghellor y Trysorlys gyfaddef yn y datganiad rhag-gyllidebol y mis nesaf, ac yntau wedi ennill enw mor dda iddo'i hun, y bydd ei ragfynegiadau ar gyfer twf economaidd yn cael eu haneru—mae'r Gronfa Ariannol Ryngwladol wedi bod yn dweud hyn wrthym ers tro.

Ar ben hyn, mae'r ffaith bod Prydain wedi disgyn o'r pedwerydd safle i'r trydydd safle ar ddeg yn y gynghrair cystadleurwydd yn fwy fyth o ergyd i'w enw da—yr oedd wedi disgyn i'r unfed safle ar ddeg y llynedd ac mae'n drydydd ar ddeg eleni.

Yr hyn a welsom yn San Steffan yw polisïau economaidd sydd wedi gwneud llanastr o economi Prydain, ac a fydd yn effeithio ar y broses o bennu cyllidebau yma yn ystod y blynyddoedd sydd i ddod.

Mae'r ail neges allweddol yn ymwneud â'r fformiwla ar gyfer dyrannu adnoddau i'r Cynulliad Cenedlaethol, y cyfeirir ati'n aml fel fformiwla Barnett. Mae fformiwla Barnett wedi bod yn destun llawer o drafodaethau ac, mewn gwirionedd, mae dau welliant yn cyfeirio ati heddiw.

Nid yw grwp y Ceidwadwyr erioed wedi cefnogi'r galw am adolygu'r fformiwla gan ein bod yn pryderu na fyddai Cymru o reidrwydd yn elwa o adolygiad o'r fath. Mae dau fater difrifol yma: yn gyntaf, rhaid cael tystiolaeth wedi'i chomisiynu'n annibynnol, sydd yn cael ei chefnogi gan y Llywodraeth os yn bosibl, ac sydd yn nodi beth yn union y gallai fformiwla newydd ei wneud ac, yn ail, rhaid inni fod yn sicr bod ymrwymiad gwleidyddol i weithredu'r fformiwla hon mewn ffordd na fyddai'n niweidiol i Gymru.

Yr ydym yn bryderus ynglyn â hyn, ond mae'n fater yr ydym yn disgwyl y bydd y Llywodraeth yn cadw llygad barcud arno.

Mae'r Llywodraeth yn cyflwyno ei chynlluniau ar gyfer y gyllideb heddiw ac yr ydym wedi rhoi nifer o welliannau gerbron, llawer ohonynt yn rhai a fydd yn gwella'r gyllideb a llawer ohonynt yn rhai yr ydym yn eu cyflwyno, yn y cyswllt pwysig hwn, er mwyn mynegi siom bod y Llywodraeth wedi methu cyflawni ei hamcanion ar gyfer gwasanaethau penodol, yn enwedig o safbwynt rhestrau aros, fel y clywn gan siaradwyr eraill.

Yn ein barn ni, mae'r rhestrau aros wedi cael effaith andwyol iawn ar barch ac enw da'r Cynulliad Cenedlaethol a'r broses ddatganoli yn gyffredinol.

Yr wyf am gyfeirio at ddau fater sydd yn fy marn i yn rhai pwysig iawn: y cyntaf yw'r bwlch ariannu, sydd yn ymwneud ag unplygrwydd y Cynulliad Cenedlaethol.

Cawsom ddadl ar ffioedd, enillodd y Cynulliad Cenedlaethol y dydd a chollodd y Llywodraeth y sefyllfa yr oedd wedi gobeithio ei chael. Rhaid cael lwfans ar gyfer sefyllfa'r ffioedd atodol a chytunwyd i roi sylw i'r bwlch ariannu hirdymor. Cydnabuwyd hyn gan y partneriaid, a oedd yn cynnwys y Prif Weinidog.

Dywedodd wrthym yn ddiweddar—credaf fod hynny ddau gyfarfod yn ôl—y byddai'r dystiolaeth y byddai arno ei hangen ar gael erbyn diwedd y flwyddyn. O gofio'r hyn a benderfynwyd gan y Cynulliad Cenedlaethol—yr ydym ni wedi gwneud hyn—nid yw'n bosibl i chi beidio â mynd â'r maen i'r wal.

Gwyddoch y bydd y wybodaeth ar gael a rhaid ichi ddod yn ôl â chyllideb sydd yn amlinellu ffordd arall o ymdrin â'r bwlch ariannu hwn.

Mae'r ail fater yn ymwneud â'r dreth gyngor. Yr wyf wedi bod yn dweud wrth y Llywodraeth, ers tro, ei bod wedi cymryd yr hyn sydd yn ymddangos i ni yn gyfundrefn resymol ar gyfer ariannu llywodraeth leol ac wedi ei chodi i'r fath raddau nes ei bod yn niweidiol iawn i bobl dlotaf Cymru—y bobl hawddaf eu niweidio sydd ar incwm sefydlog isel.

Hynny sydd wedi digwydd. Y llynedd, dan yr esgus eu bod yn ailbrisio, gwelsom gynnydd o bron i 10 y cant yn y dreth gyngor. Mae hyn wedi effeithio ar farn pobl ynglyn â'r hyn y mae'r Gweinidog a'r Llywodraeth yn ei ddweud, oherwydd cafwyd addewidion na fyddai'n cynhyrchu mwy o refeniw; nid oes unrhyw un yng Nghymru yn credu hynny bellach.

Yr wyf am wneud un pwynt arall, oherwydd mae mater y dreth gyngor mor bwysig o safbwynt hygrededd. O ganlyniad i'r ffordd y rheolodd Llywodraeth y Cynulliad y broses ailbrisio, mae eich cyd-Aelodau o'r Blaid Lafur yn San Steffan wedi eu cythruddo gymaint gan yr hyn a wnaethoch, ac ag ymateb y cyhoedd, fel eu bod wedi gohirio'r mater.

Os ydych wedi gwrando ar yr hyn y mae Gweinidogion y Llywodraeth yn San Steffan wedi bod yn ei ddweud, byddwch wedi eu clywed yn condemnio'n llwyr yr hyn yr ydych wedi bod yn ei ddweud am y broses ailbrisio.

Rhaid i'r Llywodraeth ymateb. Mae pobl Cymru yn siomedig iawn â'r hyn y mae'r Llywodraeth wedi ei wneud. Os yw Aelodau'r Blaid Lafur yn derbyn negeseuon e-bost fel y rhai yr wyf fi'n eu derbyn, byddant yn gwybod mai dyma'r ffordd. Rhaid ichi ymateb i hyn.

Gallwch, os dymunwch, ddadwneud yr ailbrisiad. Derbyniaf y byddai hynny'n anodd. Y dewis gorau yn ein barn ni oedd yr un y dywedodd y Gweinidog ei bod wedi gofyn am gyngor cyfreithiol yn ei gylch ac wedi ei ddiystyru—y dewis y cyfeiriodd David ato, sef parhau â'r cynllun rhyddhad trosiannol hyd nes y byddai'r materion wedi eu datrys yn Lloegr. Y cyfan y gallaf ei ddweud wrthych, Weinidog, yw eich bod wedi dod o hyd i gyfreithiwr i ddweud wrthych nad oedd hynny'n gyfreithlon.

Dewch yn ôl i ddweud wrthym. Mae'n anodd credu nad ydych am roi sylw i'r broblem hon. Mae eich enw da—ac enw da'r Cynulliad a'ch Llywodraeth—yn y fantol os nad ydych yn dod yn ôl i roi rhyw fath o ymateb.

Weinidog, y pwynt yr wyf yn ei wneud yw nad ein cyllideb ni yw cyllideb y Cynulliad, ond yr ydym yn dweud wrthych fod angen ichi wneud llawer o newidiadau—a gobeithiaf y gallwn siarad amdanynt.

Fodd bynnag, mae un newid y mae rhaid ichi ei wneud: yr ydych wedi cyflwyno proses ailbrisio ac wedi codi'r dreth gyngor yr un pryd drwy gynnydd llechwraidd o 10 y cant, yr ydych wedi siomi pawb yng Nghymru â'ch ymddygiad chi ac ymddygiad y Cynulliad; os nad ydych yn rhoi sylw i'r dreth gyngor, ac yn cyflwyno cynllun i wneud hynny fel rhan o'ch cyllideb derfynol, byddwch yn canfod eich hun yn cael eich erlid o'ch swydd oherwydd eich bod yn anaddas i wneud y gwaith, a hynny'n gwbl briodol."

Keyboard shortcuts

j previous speech k next speech